Przekomarzanie, które nie jest o nic, nudzi szybciej niż cisza. Sceny błyskotliwej wymiany nie piszemy dla dowcipu — piszemy je jak pojedynek: każda kwestia to ruch, który ma przebić poprzedni albo go sparować, a przegrywa ten, komu pierwszemu skończą się riposty. Pojedynek na riposty to walka o przewagę prowadzona uśmiechem, z trzecią, nienazwaną stawką pod spodem: statusem albo pożądaniem. Pułapka: dwie postacie sypią ripostami, ale o nic nie grają — i wychodzą z tego fajerwerki bez lontu.
Wizualną intuicję daje Partia szachów (Sofonisba Anguissola, 1555, Muzeum Narodowe w Poznaniu). W epoce, gdy szachy malowano jako męską próbę bojową, Anguissola posadziła do gry trzy siostry — i uchwyciła nie planszę, lecz reakcje. Lucia po lewej właśnie zbiła pionka i patrzy z cieniem triumfu; Minerwa po prawej unosi dłoń w proteście, że dała się zaskoczyć; trzecia śmieje się, bo widzi, jak starsza obrywa własną bronią. To pojedynek równych, rozegrany na twarzach. To jest sedno: dobra riposta nie jest brutalna — zdobywa przewagę z uśmiechem, a w odpowiedzi przeciwnik unosi rękę, że został wystrychnięty.
Kanon. Wzorzec dał Szekspir w Wiele hałasu o nic: Beatrycze i Benedykt prowadzą „wesołą wojnę” na docinki, w której każdy cios maskuje rosnące uczucie. Oscar Wilde w Bądźmy poważni na serio zamienił całe sztuki w turniej epigramatów. W kinie Dziewczyna Piętaszek Hawksa goni repliki tak szybko, że nachodzą na siebie, a serial Kochane kłopoty uczynił z lawiny popkulturowych ripost znak rozpoznawczy bohaterek. Polski kanon: Machulski w Seksmisji (1984) i Vabanku (1981) napędza sceny suchymi, celnymi wymianami, które weszły do języka. Pod każdą z nich biegnie ten sam mechanizm: kto kogo i kto pierwszy spuści z tonu.
Pięć reguł. Pierwsza: pisz wymianę jak walkę, nie jak żarty — każda kwestia ma coś wygrać: punkt, przewagę, ostatnie słowo (zobacz osobny artykuł o dialogu jako konflikcie u Mameta). Druga: tempo jest bronią — repliki niech się tną i nachodzą, nie zostawiaj powietrza, w które wsiąknie dowcip (zobacz osobny artykuł o interpunkcji i rytmie sceny). Trzecia: prawdziwa stawka leży pod żartem — status albo pożądanie; powierzchowna riposta zasłania intencję (zobacz osobny artykuł o subtekście). Czwarta: bez osobnych głosów nie ma pojedynku — jeśli obie strony ripostują tak samo, to jedna osoba gada do siebie (zobacz osobny artykuł o idiolekcie postaci). Piąta: przekomarzanie bywa zalotami — najlepszy silnik komedii to wrogość, która jest pożądaniem w przebraniu (zobacz osobny artykuł o komedii romantycznej).
Pytanie warsztatowe: weź swoją najbardziej błyskotliwą scenę i zapytaj o każdą kwestię: jaki ruch wykonuje, co próbuje zdobyć? Jeśli odpowiedź brzmi „nic, jest zabawna” — wytnij ją. Potem znajdź moment, w którym ktoś unosi rękę jak Minerwa nad szachownicą: przyznaje, że właśnie przegrał wymianę. Jeśli takiego momentu nie ma, twoje postacie jeszcze nie grają — tylko gadają.