Dialog
Subtekst: to, czego postacie nie mówią
Subtekst — to, co postacie myślą, ale nie wypowiadają. Stanisławski, McKee, Pinter, Mamet. Casablanca, Mad Men, Pawlikowski. Warsztat dialogu po polsku.
Jak pisać dialogi: pięć reguł Mameta i kontekst polski
Jak pisać dialogi, w których postacie walczą o swoje, zamiast streszczać fabułę. Notatka Davida Mameta, Glengarry Glen Ross i polski warsztat rozmowy.
Dialog ekspozycyjny: jak nie napisać 'jak wiesz, ojcze'
Kiedy postać mówi drugiej coś, co tamta doskonale wie, kwestia jest pisana do widza, a nie do niej. Jak podawać widzowi fakty, żeby scena została sceną.
Cisza w dialogu: pauza, która mówi więcej niż słowo
Cisza w dialogu bywa mocniejsza od najlepszej kwestii. Pauza u Pintera, ma u Ozu, milczenie Ady w Fortepianie i to, po czym poznać pauzę martwą.
Voice-over: kiedy używać, kiedy unikać
Voice-over w scenariuszu unosi to, czego kamera nie zobaczy, i topi każdą scenę, w której powtarza obraz słowem. Różnica leży w tym, po co ten głos się odzywa.
Monolog wewnętrzny: jak pokazać myśli postaci
Monolog wewnętrzny w filmie to każdy sposób na pokazanie myśli, której kamera nie widzi. Twarz aktora, wizualizacja i głos zza kadru robią to inaczej.
Język postaci: jak każda postać ma własny głos
Język postaci w scenariuszu zaczyna się od tego, co postać sprowadza do siebie. Idiolekt, rejestr, tiki mowy oraz Sukcesja, Fargo i Miś jako lekcja słyszalnej różnicy.
Beat po beacie w dialogu: interpunkcja sceny
Beat to najmniejszy zwrot w rozmowie. Jak rozpoznać go w scenariuszu, skąd bierze się rytm sceny i po czym poznać dialog, w którym nie ma ani jednego.
Repartee: dialog jako pojedynek na riposty
Jak pisać błyskotliwe dialogi, w których riposta jest ruchem o przewagę. Tempo, stawka pod żartem i osobny głos każdej ze stron. Fredro, Hawks, Machulski.
Ekspozycja: jak podać informacje, nie nudząc
Ekspozycja w scenariuszu nie musi być przemycana. Wystarczy, żeby informacja z czegoś wynikała i żeby postać miała powód, by w ogóle otworzyć usta.
Monolog dramatyczny: kiedy głos zabiera jeden
Monolog dramatyczny to mowa wygłoszona przy świadkach. Skąd bierze się prawo do niej, dlaczego musi gdzieś skręcić i co ratuje wielką kwestię stojącą w miejscu.
Gwara i dialekt w dialogu: smak, nie fonetyczny zapis
Gwara w dialogu to kilka celnych słów, szyk zdania i rytm. Dlaczego wierny zapis wymowy męczy czytelnika i kiedy dialekt naprawdę coś w scenie waży.
Kłótnia: jak pisać scenę sporu
Scena kłótni w scenariuszu żyje eskalacją, a nie głośnością. Jak zmieniać taktyki, dać obu stronom rację i wydobyć ranę, o którą naprawdę idzie spór.
Dialog grupowy: scena z wieloma głosami
Dialog grupowy potrzebuje dyrygenta: jednego głosu, który prowadzi, nierównych mówców i jednej stawki. Bez tego z pięciu osób w pokoju zostaje sam gwar.
Gra o status: dialog jako walka o dominację
Gra o status w dialogu to walka o to, kto z rozmowy wyjdzie wyżej. Jak rozegrać ją zachowaniem, przechylać przewagę i nie ogłaszać dominacji wprost.
Rozmowa mijająca się: dialog równoległy
Dialog równoległy w scenariuszu to scena, w której dwoje mówi obok siebie, każde swoim torem. Do czego służy i czym różni się od źle napisanej wymiany zdań.
Rozmowa o niczym (small talk)
Rozmowa o niczym to dialog, w którym pogoda i dojazd zasłaniają prawdziwą stawkę sceny. Jak napisać banalną powierzchnię, pod którą naprawdę coś się dzieje.
Dialog nakładający się (nakładanie i przerywanie)
Dialog nakładający się to kwestie, które wchodzą sobie w słowo. Kto komu przerywa, ten prowadzi scenę. Jak dawkować zgiełk, żeby wciąż było w nim co słyszeć.
Scena negocjacji (dialog jako targ)
Scena negocjacji żyje wtedy, gdy obie strony mają czym grać i dokąd odejść. O dźwigni, progu odejścia i o tym, co naprawdę toczy się pod liczbami.
Scena przesłuchania (dialog pytań i władzy)
Scena przesłuchania żyje oporem, podtekstem i ciszą. Najlepsze takie sceny kończą się w zupełnie innym układzie sił, niż się zaczęły.
Dialog dwujęzyczny (obcy język w dialogu)
Dialog dwujęzyczny działa wtedy, gdy każde przejście z mowy na mowę coś w scenie znaczy, a piszący świadomie decyduje, ile z obcych słów rozumie widz.
Kwestia wyjścia (mocna replika na koniec sceny)
Kwestia wyjścia to ostatnia replika sceny, ta, po której nie ma już nic do dodania. Najtrudniej jest na niej urwać i nie doklejać zdania na wszelki wypadek.
Rozmowa telefoniczna (dialog przez telefon)
Rozmowa telefoniczna w scenariuszu daje jeden głos i każe widowni dobudować drugi. Jak grać ciszą na linii i tonem, zamiast pisać scenę twarzą w twarz.
Powtórzenie i echo w dialogu (powracająca kwestia)
Powtórzenie w dialogu działa jak refren: kwestia wraca w tym samym brzmieniu, a znaczy co innego, bo zmieniło się wszystko dookoła niej.
Kłamstwo w dialogu (postać, która kłamie)
Kłamstwo w dialogu rozszczepia słowa i prawdę, ale o sile sceny rozstrzyga to, kto prawdę zna. Widz dostaje wtedy ironię albo cios przy demaskacji.
Unik (odpowiedź wymijająca)
Odpowiedź wymijająca w dialogu żyje z tego, że widać omijane pytanie i ktoś na nie naciska. Czym unik różni się od kłamstwa i kiedy milczenie mówi najwięcej.
Forma adresu (jak bohaterowie zwracają się do siebie)
Forma adresu w dialogu, czyli pan czy ty, imię, tytuł albo przezwisko. Jak jednym słowem ustawić dystans i status i po co zmieniać zwrot w środku sceny.
Dialog z epoki (mowa historyczna, która nie trąci myszką)
Dialog historyczny w scenariuszu buduje się z kilku sygnałów, nie z rekonstrukcji dawnej mowy. Liczy się rytm frazy, forma grzecznościowa i jedno stare słowo w celnym miejscu.
Przekomarzanie (banter): dowcip w służbie bliskości
Przekomarzanie to dowcip, który zbliża, zamiast wygrywać. Jak pisać docinki dwojga bliskich ludzi, żeby spod ripost prześwitywała sympatia, a nie estradowy popis.
Mowa okolicznościowa: jak pisać toast i przemowę
Mowa okolicznościowa to występ przed salą, nie zwierzenie. Jak pisać toast i przemowę nad grobem, żeby prawdziwe uczucie bohatera słychać było dopiero w pęknięciu.
Walk and talk: jak rozegrać dialog w ruchu
Walk and talk działa tylko wtedy, gdy marsz i rozmowa się napędzają. Jak dać drodze cel, oddać pracę otoczeniu i nie skończyć na słuchowisku z nogami.