Dialog
Subtekst, cisza, riposta — jak pisać kwestie, które brzmią jak ludzie, nie jak ekspozycja.
32 artykuły
Subtekst: to, czego postacie nie mówią
Subtekst — to, co postacie myślą, ale nie wypowiadają. Stanisławski, McKee, Pinter, Mamet. Casablanca, Mad Men, Pawlikowski. Warsztat dialogu po polsku.
Czytaj →Jak pisać dialogi: pięć reguł Mameta i kontekst polski
Pięć reguł Davida Mameta z memo do scenarzystów The Unit (2005). Glengarry Glen Ross, Sorkin, Tarantino, polski kanon. Warsztat dialogu po polsku.
Czytaj →Dialog ekspozycyjny: jak nie napisać 'jak wiesz, ojcze'
Dialog ekspozycyjny — gdy postacie mówią widzowi to, co same wiedzą. Sześć technik ucieczki. Casablanca, Inglourious Basterds, Mad Max Fury Road. Warsztat dialogu.
Czytaj →Cisza w dialogu: pauza, która mówi więcej niż słowo
Cisza w dialogu jako narzędzie warsztatu. Pinter pause, japońskie ma, Bergman, Leone, Pawlikowski. Pięć funkcji pauzy. Warsztat dialogu po polsku.
Czytaj →Voice-over: kiedy używać, kiedy unikać
Voice-over jako narzędzie warsztatu: pięć funkcji, pięć reguł, kanon od Sunset Boulevard do Big Short. McKee kontra voice-over. Polski kontekst Pawlikowskiego.
Czytaj →Monolog wewnętrzny: jak pokazać myśli postaci
Monolog wewnętrzny w scenariuszu: cztery techniki filmowe, pięć reguł, kanon od Joyce'a do BoJacka. Mimika, wizualizacja, voice-over, rozmowa z sobą.
Czytaj →Język postaci: jak każda postać ma własny głos
Język postaci jako narzędzie warsztatu: idiolekt, pięć technik budowy, kanon od Sorkina do Tarantino. Test ukrytego mówcy. Polskie przykłady Bareja-Pasikowski-Smarzowski.
Czytaj →Beat po beacie w dialogu: interpunkcja sceny
Beat jako jednostka warsztatu dialogu: pięć typów, notacja, kanon od Pintera do Sorkina. McKee Story, Stanisławski, Mamet rytm. Polskie Pawlikowski Kieślowski.
Czytaj →Repartee: dialog jako pojedynek na riposty
Repartee: jak pisać błyskotliwy banter, w którym każda riposta to ruch o przewagę. Beatrycze i Benedykt, Gilmore Girls, Machulski. Anguissola. Pięć reguł.
Czytaj →Ekspozycja: jak podać informacje, nie nudząc
Ekspozycja to tło, którego widz potrzebuje, by nadążyć. Jak podać je, nie zatrzymując historii na wykład: dramatyzuj zamiast recytować, pokazuj świat, dawkuj fakty i unikaj zsypu informacji. Rembrandt, Szczęki, Zapolska. Pięć reguł.
Czytaj →Monolog dramatyczny: kiedy głos zabiera jeden
Monolog dramatyczny to mowa wygłaszana na głos — aria dramatu, nie myśli wewnętrzne. Zasłuż na nią, nie zamieniaj w wykład, zostaw podtekst, nadaj głos postaci i buduj wewnętrzny zwrot. Cyceron Maccariego. Pięć reguł wielkiej kwestii w scenariuszu.
Czytaj →Gwara i dialekt w dialogu: smak, nie fonetyczny zapis
Gwara i dialekt mówią, skąd postać pochodzi i do jakiego świata należy — to skrót charakterystyki. Sugeruj je doborem słów, składnią i rytmem, nie fonetyczną transkrypcją; trzymaj konsekwentnie i z szacunkiem; używaj, gdy miejsce i klasa ważą. Dialekt to nie idiolekt. Pięć reguł.
Czytaj →Kłótnia: jak pisać scenę sporu
Kłótnia to dramat z konstrukcją, nie sam wrzask: każda strona czegoś chce, scena eskaluje w beatach, a spór z powierzchni kryje prawdziwą ranę. Daj obu stronom rację, zmieniaj taktyki, użyj ciszy jako ciosu i wiedz, o co naprawdę idzie. Historia małżeńska, Albee. Pięć reguł.
Czytaj →Dialog grupowy: scena z wieloma głosami
Dialog grupowy to scena z trzema i więcej mówcami: musisz ogarnąć ruch, zindywidualizować głosy i nie zgubić jasności. Daj scenie głos prowadzący i kręgosłup, niech mówcy będą nierówni, a milczenie też niech mówi. Unikaj kakofonii i niemych statystów. Altman, Sorkin, Rejs. Pięć reguł.
Czytaj →Gra o status: dialog jako walka o dominację
Gra o status to władza ukryta pod słowami: w każdej rozmowie ktoś się podnosi, a ktoś zniża. Status to zachowanie, nie ranga — pokaż go w geście i subtekście, pozwól mu się przesuwać i odwracać, wyzyskaj przewrotność (niski dominuje, wysoki runie). Unikaj płaskiego statusu i sztywnych etykietek. Pięć reguł.
Czytaj →Rozmowa mijająca się: dialog równoległy
Rozmowa mijająca się to scena, w której dwoje mówi obok siebie — każde własnym torem, nie słysząc drugiego. To prawdziwa i dramatyczna forma dialogu: dramatyzuje samotność i przepaść bez słowa, które by to nazwało. Daj każdej postaci osobne pragnienie i rozegraj prawie-spotkania. Unikaj zwykłej wymiany w przebraniu i dwóch monologów obok siebie. Pięć reguł dialogu.
Czytaj →Rozmowa o niczym (small talk)
Rozmowa o niczym to technika dialogu: postacie mówią o trywialnej powierzchni, a prawdziwa scena i napięcie toczą się pod spodem. Im błahszy temat, tym mocniej czujemy to, co niewypowiedziane. Napisz banalną powierzchnię nad naładowaną, niewypowiedzianą sceną i pozwól widzowi odczytać lukę. Unikaj pustego gadania i powierzchni, która zdradza głębię. Pięć reguł.
Czytaj →Dialog nakładający się (nakładanie i przerywanie)
Dialog nakładający się łamie czystą wymianę: postacie wchodzą sobie w słowo, mówią naraz, kwestie się zderzają. Niesie naturalizm, energię i władzę (kto kogo zakrzykuje). Wyreżyseruj, co ma przebić, i przeplataj czystymi taktami. Unikaj kakofonii i ozdobnych myślników. Pięć reguł rytmu żywej mowy.
Czytaj →Scena negocjacji (dialog jako targ)
Scena negocjacji to dialog jak targ: dwie strony z dźwignią i progiem odejścia, oferta, kontra, blef i zwrot. Uzbrój obie strony, by wynik był niepewny, i graj podtekst — liczby to powierzchnia, walką jest, kto mrugnie. Pięć reguł sceny negocjacji.
Czytaj →Scena przesłuchania (dialog pytań i władzy)
Scena przesłuchania to dialog jak śledztwo: pytanie-broń, opór jako dramat, podtekst i kontrola, która umie się odwrócić. Nie chętny zrzut informacji ani jednostajny napad — prawdę trzeba wyrwać, a scena ma skończyć się w innym układzie sił. Pięć reguł sceny przesłuchania.
Czytaj →Dialog dwujęzyczny (obcy język w dialogu)
Dialog dwujęzyczny to scena z więcej niż jednym językiem, gdzie każdy wybór mowy coś znaczy. Każ przełączaniu kodów pracować dramaturgicznie i steruj dostępem widza - ani ozdobna tapeta, ani nieprzenikniony mur. Pięć reguł pisania obcego języka w dialogu.
Czytaj →Kwestia wyjścia (mocna replika na koniec sceny)
Kwestia wyjścia to ostatnia replika sceny: guzik, który ją domyka z siłą i pcha widza dalej. Wyjdź na najmocniejszym zdaniu, utnij od razu i różnicuj typ guzika. Nie obwisła niekońcówka ani defilada zingerów. Pięć reguł mocnej repliki na koniec sceny.
Czytaj →Rozmowa telefoniczna (dialog przez telefon)
Rozmowa telefoniczna to dialog bez twarzy: słyszysz jedną stronę i z niej odtwarzasz drugą. Wyzyskaj głos, ciszę i dystans, ale nie rób z telefonu rury ekspozycyjnej ani sceny twarzą w twarz przy aparacie. Pięć reguł rozmowy telefonicznej.
Czytaj →Powtórzenie i echo w dialogu (powracająca kwestia)
Powtórzenie i echo w dialogu to kwestia, która wraca i z każdym nawrotem waży inaczej - słowny lejtmotyw. Zasiej ją lekko, wracaj oszczędnie i przemienioną. Nie brak echa ani echo zajeżdżone. Pięć reguł.
Czytaj →Dialog na nosie (on-the-nose)
Dialog na nosie to kwestie, które wykładają uczucie i temat wprost, zabijając subtekst. Trzymaj powierzchnię na czymś innym, znaczenie puść pod spodem. Nie wszystko wprost ani sama mgła. Pięć reguł.
Czytaj →Kłamstwo w dialogu (postać, która kłamie)
Kłamstwo rozszczepia słowa od prawdy, a miejsce widza wobec tej szczeliny daje ironię albo zwrot. Niech będzie wiarygodne i ze stawką. Ani oflagowane, ani niewidzialne. Pięć reguł dialogu.
Czytaj →Unik (odpowiedź wymijająca)
Unik to widoczna odmowa odpowiedzi wprost: kluczenie, odbicie pytaniem, milczenie. Zasiej pytanie ostro i dołóż nacisk, by wykręt miał cenę. Pięć reguł pisania dialogu.
Czytaj →Forma adresu (jak bohaterowie zwracają się do siebie)
Forma adresu — pan czy ty, imię, tytuł, przezwisko — koduje relację, a dramat tkwi w jej zmianie. Dobieraj świadomie, ale nie nazywaj po imieniu zbyt często. Pięć reguł o dialogu.
Czytaj →Dialog z epoki (mowa historyczna, która nie trąci myszką)
Mowa z epoki ma pachnieć swoim czasem, nie zmuszać widza do przekładu. Jak doprawiać dialog archaizmem, zamiast odtwarzać dawną polszczyznę lub wkładać w usta rycerza dzisiejszy slang. Pięć reguł.
Czytaj →Przekomarzanie (banter): dowcip w sluzbie bliskosci
Przekomarzanie (banter) to dowcip w sluzbie wiezi, nie wyniku: cieply, rytmiczny sparing bliskich. Jak pisac banter z asymetria i subtekstem, by zza ripost widac bylo usmiech. Piec regul.
Czytaj →Mowa okolicznosciowa: jak pisac toast i przemowe
Mowa okolicznosciowa: jak pisac toast, mowe pogrzebowa i przemowe jako scene. To wystep, nie wyznanie - dramat schowaj w rozziewie miedzy slowami a uczuciem. Piec regul warsztatowych.
Czytaj →Walk and talk: jak rozegrac dialog w ruchu
Walk-and-talk: jak rozegrac dialog w ruchu, gdy postaci rozmawiaja w marszu przez przestrzen. Miedzy ruchem dla ruchu a radiem na nogach - niech marsz i mowa sie napedzaja. Piec regul.
Czytaj →