Unik to chwila, gdy bohater zapytany o coś wyraźnie nie odpowiada wprost — kluczy, odbija pytaniem, zmienia temat albo milczy. Luka między tym, o co pytano, a tym, co padło, jest dramatem: widz pochyla się, by ją wypełnić — co bohater ukrywa, czemu nie powie? Wykręt charakteryzuje (zwód polityka, deflekcja winnego) i przesuwa władzę: kto odmawia odpowiedzi, często prowadzi scenę. To nie kłamstwo (fałszywe zdanie) ani subtekst (mówić X, by znaczyć Y), lecz widoczna odmowa odpowiedzi na pytanie na stole. Pułapka jest podwójna: z jednej strony unik niewidoczny — nie widać, jakie pytanie jest omijane, więc luka nie pracuje, a wykręt brzmi mgliście; działa tylko, gdy znamy pytanie, które się ucieka. Z drugiej wieczne kluczenie — wszyscy uchylają się bez końca, więc scena staje się mgłą, która donikąd nie zmierza; unik potrzebuje przeciwsiły: kogoś, kto naciska, rosnącej stawki, w końcu ceny. Sekret: zasiej pytanie ostro, by wykręt było czuć, pozwól mu odsłaniać charakter i przesuwać władzę, ale dołóż nacisk — koszt nieodpowiadania ma rosnąć — tak by unik zmierzał ku pęknięciu albo wymownej ostatniej odmowie; ani niewidoczny wykręt, ani wieczna mgła; dramat jest w luce między pytaniem a odpowiedzią.
Wizualną intuicję daje Chrystus przed arcykapłanem Gerrita van Honthorsta (ok. 1617) — w blasku świecy arcykapłan dopytuje oskarżonego, a ten stoi w milczeniu, nie odpowiadając. Tym jest unik — natarczywe pytanie spotyka odmowę odpowiedzi, a cały ciężar sceny zawisa w tej luce. To jest sedno: postaw ostre pytanie i każ bohaterowi się wykręcić, tak by widz czuł, czego ten nie chce powiedzieć.
Kanon. Unik to widoczna odmowa odpowiedzi: bohater dostaje pytanie i nie odpowiada wprost, a napięcie rodzi się z luki, którą widz chce zasypać. To naturalny budulec przesłuchania, gdzie pytanie i wykręt ścierają się wprost. Nie myl go z kłamstwem — wykręt nie podaje fałszu, tylko uchyla się od prawdy. Polski kanon: „Rejs” Marka Piwowskiego — gdzie bohaterowie odpowiadają obok pytań, kluczą i mówią nie na temat, a komizm rodzi się z luki między pytaniem a odpowiedzią.
Pięć reguł. Pierwsza: unik żyje w przesłuchaniu — to tam pytanie i wykręt ścierają się najmocniej (zobacz osobny artykuł o scenie przesłuchania). Druga: unik to nie kłamstwo — wykręt nie kłamie, tylko nie odpowiada wprost (zobacz osobny artykuł o kłamstwie w dialogu). Trzecia: wykręt niesie podtekst — to, czego bohater nie powie, mówi za niego (zobacz osobny artykuł o subtekście). Czwarta: odmowa odpowiedzi to władza — kto nie odpowiada, często przejmuje scenę (zobacz osobny artykuł o grze o status). Piąta: najmocniejszy unik to milczenie — niewypełniona pauza po pytaniu mówi najwięcej (zobacz osobny artykuł o ciszy w dialogu).
Pytanie warsztatowe: wróć do milczącego oskarżonego z obrazu i spójrz na swoją scenę uniku: czy widać dokładnie, jakie pytanie bohater omija, czy wykręt ginie we mgle? I czy ktoś naciska, tak że unik ma cenę — czy to kluczenie donikąd?