Powtórzenie i echo w dialogu to kwestia, która wraca w scenariuszu i z każdym nawrotem zbiera nowe znaczenie. Za pierwszym razem pada lekko, mimochodem; gdy wraca — te same słowa, ale zmieniony kontekst ładuje je nowym ciężarem: ironią, żałobą, triumfem. Klasyczna pointa: zdanie rzucone w pierwszym akcie wraca serio w kulminacji, a samo powtórzenie niesie cios. To werbalny motyw, słowny odpowiednik muzycznego lejtmotywu. Pułapka jest podwójna: z jednej strony brak echa — niczego nie zasiewasz, więc dialog nie ma pamięci: żadnego motywu, żadnej kwestii, która pada dwa razy; scenariusz zapomina własne najlepsze zdania. Z drugiej echo zajeżdżone — powtarzasz kwestię zbyt często, aż zmienia się w tik czy gadżet-zawołanie: widz widzi nadejście, wzdycha, magia gaśnie. Sekret: zasiej kwestię wcześnie i przywołuj ją oszczędnie, przemienioną — te same słowa, nowy ciężar, gdy sytuacja się zmienia — z najmocniejszym lądowaniem na zwrocie; motyw, który pogłębia, ani nieobecny, ani zajeżdżony.
Wizualną intuicję daje Koncert Judith Leyster (ok. 1633) — troje muzyków gra z jednej partytury, a melodia żyje z powracającego refrenu, brzmiącego za każdym razem nieco inaczej. Tym jest echo w dialogu — kwestia jak refren, która wraca i za każdym razem waży inaczej. To jest sedno: niech twój scenariusz ma swój refren — frazę, która wraca i brzmi pełniej.
Kanon. Echo w dialogu ma swoją mądrość: zasiana kwestia, która wraca; dialogowy lejtmotyw; powtórzone zdanie mierzy dystans, jaki przebyła postać; komiczny nawrót — gag, który wraca spotęgowany; powrót musi być zasłużony zmienionym kontekstem, nie samą repetycją. Dopełnia go podtekst (nawrót zbiera ładunek podtekstu) i kwestia wyjścia (echo często ląduje jako zamknięcie). Polski kanon: kultowe komedie pokroju „Chłopaki nie płaczą” Olafa Lubaszenki — gdzie powracające kwestie wracają w finale obrócone w pointę.
Pięć reguł. Pierwsza: zasiej kwestię mimochodem — pierwsze wystąpienie niech będzie lekkie, niezauważalne; beat, który zapłaci później (zobacz osobny artykuł o prowadzeniu dialogu beat po beacie). Druga: wracaj ją przemienioną — zmieniony kontekst ładuje je nowym ciężarem; często wraca z podtekstem, którego nie miała (zobacz osobny artykuł o podtekście). Trzecia: ląduj nią na zwrocie — najmocniejszy nawrót pada na zwrocie albo jako zamknięcie sceny czy filmu (zobacz osobny artykuł o kwestii wyjścia). Czwarta: echo to nie idiolekt — idiolekt to stały sposób mówienia postaci, echo to jedna kwestia, która wraca (zobacz osobny artykuł o języku postaci). Piąta: wariant komiczny: gag z nawrotem — w komedii powracająca kwestia wraca spotęgowana, ale i tu grozi zajeżdżenie (zobacz osobny artykuł o ripostach).
Pytanie warsztatowe: wróć do koncertu Leyster i poszukaj jednej kwestii, którą warto zasiać i przywołać: gdzie mogłaby wrócić obrócona w coś cięższego? A jeśli masz już powracającą frazę — czy za każdym razem znaczy co innego, czy tylko ją zajeżdżasz?