Dialog nakładający się łamie czystą wymianę na zmianę: postacie wchodzą sobie w słowo, mówią naraz, kończą za siebie zdania, aż się zderzają. Prawdziwa rozmowa nie jest schludnym ping-pongiem — nakładanie niesie naturalizm, energię, pośpiech, czasem czułość, czasem konflikt i dominację (kto kogo zakrzykuje). Na papierze znaczysz je umownie: myślnik na ucięcie, dopisek o jednoczesności, kolumny, gdy kwestie biegną razem. Po co: to brzmienie żywej mowy — uzewnętrznia władzę, więź i napór, gdy wszyscy muszą mówić naraz; podbija energię i tempo. Pułapka jest podwójna: z jednej strony kakofonia — nakładanie tak gęste, że nic nie dociera, a widz łapie sam szum; z drugiej czysta wymiana udająca nakładanie — podpisujesz scenę jako nakładającą się, a piszesz grzeczne kwestie, które tylko szybko po sobie następują, więc nic się nie zderza. Sekret: łam turę celowo — przerwania i zderzenia niosące naturalizm, energię i władzę — ale wyreżyseruj, które fragmenty mają przebić, i przeplataj czystymi taktami, by scena czytała się jak skomponowana mowa, nie kakofonia ani ozdobne myślniki.
Wizualną intuicję daje Hulający chłopi Jana Miense Molenaera (poł. XVII w.) — gwarna karczma, gdzie towarzystwo gada i pije naraz: dłonie w geście, usta otwarte, każdy w pół słowa. Wszyscy mówią naraz — a i tak słychać, kto kogo zakrzykuje — i tym jest nakładanie. To jest sedno: ze zderzenia głosów rodzi się rytm, nie chaos — jeśli wiesz, co ma przebić.
Kanon. Nakładanie to znak firmowy Roberta Altmana, który puszczał wiele głosów naraz na osobnych ścieżkach, i szybkiej paplaniny komedii screwball lat 30. To nie dialog równoległy (dwie osobne rozmowy) ani czyste riposty trzymające turę — tu jedna wymiana się nakłada, kwestie depczą sobie po piętach. Polski kanon: „Testosteron” — komediowa nawalanka, w której mężczyźni przy stole bez przerwy wchodzą sobie w słowo i się przekrzykują.
Pięć reguł. Pierwsza: kto komu wchodzi w słowo — przerwanie to władza; przerywający dominuje, przerwany traci pozycję (zobacz osobny artykuł o grze o status). Druga: zaprojektuj, co przebije — w gąszczu słychać tylko fragmenty; wybierz te, które muszą wybrzmieć (zobacz osobny artykuł o dialogu grupowym). Trzecia: przeplataj czystymi taktami — gęste nakładanie zmieniaj na klarowne kwestie i ciszę, by ucho odpoczęło (zobacz osobny artykuł o ciszy w dialogu). Czwarta: to nie szybka, czysta wymiana — riposty trzymają turę; nakładanie ją łamie, kwestie naprawdę się zderzają (zobacz osobny artykuł o pojedynku na riposty). Piąta: to nie dwie osobne rozmowy — dialog równoległy zestawia osobne wątki; tu jedna wymiana się nakłada (zobacz osobny artykuł o dialogu równoległym).
Pytanie warsztatowe: wróć do karczmy, gdzie wszyscy gadają naraz, a i tak wiesz, kto kogo zakrzykuje, i spójrz na swoją scenę: czy nakładanie ma cel — władzę, energię, więź — i wiesz, co ma przebić? Czy to kakofonia, w której nic nie dociera, albo myślniki bez zderzenia?