Dialog grupowy to scena z trojgiem albo więcej mówców. Przy dwóch osobach rozmowa to czysta wymiana tam i z powrotem; dorzuć trzeciego i czwartego, a musisz ogarnąć ruch — kto mówi, kto milczy, kto prowadzi — nie gubiąc odrębności głosów (by było wiadomo, kto mówi, bez didaskaliów) ani jasności sceny. Pułapka jest podwójna: z jednej strony kakofonia — każdy gada po równo; nikt nie prowadzi, głosy się zlewają, scena nie ma punktu skupienia i robi się szumem; mylisz „dużo osób mówi” ze sceną; widz gubi wątek. Z drugiej tłum statystów — wsadzasz pięcioro do pokoju, ale gada dwoje, a reszta stoi niema jak meble; „grupa” jest pozorna, troje to balast, który albo wytnij, albo daj mu powód, by tam był. Sekret: dyryguj, nie protokołuj — daj scenie głos prowadzący i kręgosłup (jest o jednej rzeczy), niech głosy będą nierówne, zindywidualizuj każdego, by didaskalia były zbędne, a każdy obecny albo coś znaczył, albo wyszedł. Scena tłumu działa, gdy autor nią dyryguje, nie gdy wszyscy krzyczą.
Wizualną intuicję daje Szkoła ateńska Rafaela (1509–1511) — sala pełna mędrców rozprawiających w grupkach, a w środku Platon i Arystoteles trzymają oś kompozycji. Wielu mówi naraz, a oko wie, gdzie patrzeć — i tym jest dobra scena zbiorowa. To jest sedno: tłum głosów działa, gdy ktoś go porządkuje — jest centrum i jest kto prowadzi.
Kanon. Mistrzem nakładających się głosów był Altman, a Sorkin nakręcił narady i pokój scenarzystów tak, że trzeszczą od wielu mówców; Tarantino ożywił scenę przy stole. W prozie salony i obiady „Wojny i pokoju” Tołstoja żonglują tłumem. To nie pojedynek dwojga na riposty, lecz orkiestracja wielu. Polski kanon: „Rejs” Piwowskiego — statek pełen gadających typów i słynne zebranie, gdzie dialog grupowy staje się komedią zbiorowego bełkotu, a każdy głos i tak jest osobny.
Pięć reguł. Pierwsza: daj scenie głos prowadzący — jeden mówca z najsilniejszym pragnieniem trzyma scenę, jak Platon i Arystoteles w środku tłumu; reszta krąży (zobacz osobny artykuł o beatach dialogu). Druga: niech głosy będą nierówne — nie kolejka, gdzie każdy mówi tyle samo; jedni pchają, drudzy reagują (zobacz osobny artykuł o pojedynku na riposty). Trzecia: zindywidualizuj każdego — odrębny rytm i słownictwo sprawiają, że wiadomo, kto mówi, bez didaskaliów (zobacz osobny artykuł o idiolekcie). Czwarta: milczenie też mówi — kto milczy i jak reaguje, niesie tyle, co kwestia; cisza w tłumie bywa najgłośniejsza (zobacz osobny artykuł o podtekście). Piąta: trzymaj kręgosłup — scena z wieloma głosami wciąż jest o jednej rzeczy: decyzji albo starciu; bez tego to wrzawa (zobacz osobny artykuł o scenie sporu).
Pytanie warsztatowe: spójrz na salę pełną rozprawiających grup i zapytaj o swoją scenę zbiorową: czy ktoś nią dyryguje, czy każdy głos jest osobny i czy każdy obecny ma powód, by tam być? A może to płaska kolejka albo dwoje gadających przy statystach? Tłum działa, gdy go prowadzisz, nie gdy wszyscy mówią naraz.