Narrator zza grobu to chwyt, w którym opowiada postać już nieżywa — zmarły relacjonuje świat żywych. Śmierć daje mu spokojny, ironiczny dystans: zna zakończenie, często własne, i nie obchodzi go własne przetrwanie. Stąd jego siła: gotowa ironia (zna koniec od pierwszego zdania), retrospekcja podszyta stratą i niezwykły głos kogoś, kto się już nie boi. Pułapka jest podwójna: z jednej strony gadżet bez powodu — „jestem martwy” to tani efekt bez pokrycia; śmierć nie kształtuje głosu, ironii ani tematu, więc równie dobrze mógłby mówić żywy i nic byś nie stracił. Z drugiej wszechwiedza za darmo — zmarły nagle zna każdą cudzą myśl i scenę zza kadru „bo już nie żyje”, bez reguły, albo relacjonuje to, czego nijak nie mógł zobaczyć, i punkt widzenia przecieka. Sekret: narrator zza grobu broni się, gdy śmierć kształtuje wszystko — ironię, głos i regułę, co wolno mu widzieć; niech śmierć obramowuje opowieść, a nie tylko zaskakuje.
Wizualną intuicję daje Dusza unosząca się nad ciałem wg Williama Blake'a (1808) — zmarły uniósł się już nad własnym łożem i spogląda z żalem na ciało, które porzuca. Martwy, a wciąż patrzy — i tym jest narrator zza grobu. To jest sedno: kto opowiada zza progu śmierci, widzi życie z dystansu, którego żywym nie dano.
Kanon. Najsłynniejszy narrator zza grobu to scenarzysta opowiadający własną historię, gdy dryfuje twarzą w dół w basenie („Sunset Boulevard”); w „American Beauty” bohater w pierwszej minucie mówi, że za rok będzie martwy; u Machado de Assisa narrator to nieboszczyk, a w „Pedro Páramo” Rulfa szepcze miasteczko umarłych. To nie świadek z boku, nie głos znikąd, ani sam zawodny narrator — to ktoś, kto był postacią i umarł. Polski kanon: „Dziady” Mickiewicza, gdzie obrzęd przywołuje zmarłych, by opowiedzieli swoje dzieje.
Pięć reguł. Pierwsza: to nie świadek z boku — mówi z zaświatów, nie jako żywy obserwator zdarzeń (zobacz osobny artykuł o narratorze świadku). Druga: wyzyskaj ironię — zmarły zna koniec, często własny; niech ta wiedza cieniuje każdą scenę, jak każdy świadomy punkt widzenia (zobacz osobny artykuł o punkcie widzenia). Trzecia: ustal, ile widzi zza grobu — wszechwiedza umarłego czy tylko to, co widział za życia; bez reguły punkt widzenia przecieka, jak u zawodnego narratora (zobacz osobny artykuł o narratorze niewiarygodnym). Czwarta: znajdź głos, który daje śmierć — spokój, czułość albo przekorę kogoś, kto nie ma już czego się bać (zobacz osobny artykuł o głosie autorskim). Piąta: śmierć nadaje dystans — zza grobu patrzy się z chłodnego oddalenia; to skrajny dystans narracyjny (zobacz osobny artykuł o dystansie narracyjnym).
Pytanie warsztatowe: wróć do duszy unoszącej się nad własnym ciałem, patrzącej na świat już z drugiej strony, i zapytaj o swojego zmarłego narratora: czy jego śmierć kształtuje głos, ironię i temat — czy to tylko efektowny chwyt? I czy wiesz dokładnie, co wolno mu zobaczyć zza grobu? Niech śmierć obramowuje opowieść, nie tylko zaskakuje.