Skracanie to dyscyplina robienia szkicu krótszym, by to, co zostaje, było mocniejsze. Klasyczna reguła brzmi: drugi szkic = pierwszy minus dziesięć procent. Tniesz powtórzenia (to samo dwa razy), rozbieg (rozgrzewkę przed początkiem), watę (przysłówki, „bardzo”, „naprawdę”, kwalifikatory), przegadanie (gdy ufasz czytelnikowi za mało) i sceny, które nie zarabiają na miejsce. Zasada: każde słowo ma się bronić; jeśli po wycięciu nic nie ginie — tnij. Pułapka jest podwójna: z jednej strony rozwlekłość — zostawiasz wszystko: powtórki, rozbiegi, asekuracje, sceny dopowiadające to, co już wiemy; tekst puchnie, tempo się wlecze, a sedno tonie w tłuszczu. Z drugiej cięcie do kości — tniesz tak ostro, że proza robi się sucha: zdzierasz rytm, atmosferę, miejsce na oddech; zwięzłość zmienia się w głodzenie, a ty tniesz mięsień, nie tłuszcz. Sekret: tnij na zimno i z celem (te dziesięć procent), usuwaj powtórzenia i wszystko, po czym nic nie ginie, ale zostaw beaty, które oddychają, i fakturę, która żyje — dociskaj do siły, nie do kości.
Wizualną intuicję daje Przesiewaczki zboża Gustave'a Courbeta (1854) — w skromnej izbie kobieta potrząsa wielkim sitem, oddzielając ziarno od plew, druga przebiera je ręką. Zostawiasz to, co pożywne, odsiewasz resztę — i tym jest skracanie. To jest sedno: skracanie to przesiew — ziarno zostaje, plewa leci precz, a tekst staje się lżejszy i mocniejszy.
Kanon. Najkrótsza rada redaktorska świata to „skreśl zbędne słowa” Strunka i White'a. Hemingway zbudował na tym styl góry lodowej — pod krótkim zdaniem kryje się to, co przemilczane. Słynne są cięcia Gordona Lisha w prozie Carvera — to one zrobiły z niej wzorzec minimalizmu. To nie zabijanie skarbów ani cyzelowanie zdania, lecz systemowa kompresja całości. Polski kanon: twarda, oszczędna proza Marka Hłaski, gdzie każde zdanie jest na wagę i nic nie wisi luzem.
Pięć reguł. Pierwsza: tnij na świeżo — odłóż szkic, wróć na zimno; przerost widać dopiero z dystansu (zobacz osobny artykuł o czytaniu na zimno). Druga: ustaw cel — reguła dziesięciu procent zmusza do decyzji; bez liczby zostawiasz za dużo (zobacz osobny artykuł o poziomach redakcji). Trzecia: tnij na każdym poziomie — scena, beat, zdanie, słowo; zwięzłość zaczyna się i w jednym zdaniu (zobacz osobny artykuł o cyzelowaniu zdania). Czwarta: to nie to samo co zabijanie skarbów — skracanie usuwa tłuszcz całości, a skarby wycinasz z miłości (zobacz osobny artykuł o zabijaniu skarbów). Piąta: wiedz, kiedy przestać — po tłuszczu idzie mięsień; nadgorliwe cięcie zdziera rytm i oddech (zobacz osobny artykuł o tym, kiedy przestać poprawiać).
Pytanie warsztatowe: wróć do obrazu, na którym oddziela się ziarno od plew, i przejdź swój szkic z nożyczkami: czy potrafisz wyciąć dziesięć procent, nic nie tracąc — a jeśli tak, to czemu te słowa wciąż tam są? I czy nie tniesz już mięśnia zamiast tłuszczu? Bo zwięzłość to nie ujmowanie życia, lecz odsiewanie plew.