Odwrócona chronologia to struktura, w której opowieść biegnie wstecz: najpierw finał, potem coraz wcześniejsze sceny, aż ku źródłu — konsekwentnie, nie losowo. Widz zna metę od początku i patrzy nie „co się stanie”, lecz „jak do tego doszło”; każda wcześniejsza scena jest przebarwiona tą, którą już widzieliśmy po niej (niewinność staje się przejmująca, bo znamy skutek), a ironia dramatyczna nasyca wszystko — wiemy o przyszłości bohaterów więcej niż oni. Kulminacją bywa początek: pierwszy wybór, przyczyna, niewinność przed upadkiem. Pułapka jest podwójna: z jednej strony sztuczka bez sensu — odwracasz dla nowości, choć wstecz nie wnosi nic ponad porządek zwykły: brak dodatkowej ironii i odkrycia przyczyny, widz czuje się tylko szarpany; z drugiej chaos zamiast wstecz — gubi się, gdzie w czasie jest dana scena, a „wstecz” rozpada się w mętne tasowanie. Sekret: odwracaj, gdy inwersja zarabia na siebie — gdy znajomość końca czyni sceny ironicznymi, a źródło kulminacją — i trzymaj wstecz czytelnym: jasne znaczniki czasu, równy krok w tył, by widz wiedział, co jest przed tym, co już widział.
Wizualną intuicję daje Trzy Parki Bernarda Strozziego (ok. 1630) — trzy prządki trzymają nić życia: przędzioną, mierzoną, przeciętą na końcu. Bierz nić od przeciętego końca i prowadź ją wstecz — i tym jest odwrócona chronologia. To jest sedno: znamy, gdzie nić urwano, i czytamy ją, idąc ku narodzinom.
Kanon. Wstecz opowiada się film czy sztukę, gdy znajomość końca przebarwia drogę: thriller od skutku cofający się do przyczyny; dramat biegnący przez związek od gorzkiego rozstania do pełnego nadziei pierwszego spotkania, które rozdziera, bo znamy finał; opowieść o utracie pamięci budowana wstecz. To nie ogólna nielinearność ani pętla — to bieg czasu puszczony od końca. Polski kanon: „Jak być kochaną” Wojciecha Hasa — bohaterka odtwarza wstecz wojenną przeszłość, a my, znając gorzkie dziś, czytamy jej dawne poświęcenie z narastającym bólem.
Pięć reguł. Pierwsza: konsekwentnie wstecz, nie chaos — porządek wsteczny, nie losowe tasowanie scen (zobacz osobny artykuł o strukturze nielinearnej). Druga: koniec na początku — zaczynasz od finału, ostatni obraz staje się pierwszym, a znajomość końca czyni sceny ironicznymi (zobacz osobny artykuł o obrazie końcowym). Trzecia: kulminacją jest źródło — metą wstecz jest przyczyna i niewinność przed upadkiem (zobacz osobny artykuł o incydencie inicjującym). Czwarta: to nie pętla — czas cofa się równo, nie powtarza tego samego odcinka (zobacz osobny artykuł o strukturze pętli czasowej). Piąta: kotwicz czas — widz musi wiedzieć, gdzie w czasie jest — jak przy wejściu in medias res (zobacz osobny artykuł o in medias res).
Pytanie warsztatowe: wróć do nici prowadzonej od przeciętego końca i spójrz na swój pomysł na wstecz: czy odwrócenie coś daje — ironię, odkrycie przyczyny — czego zwykły porządek by nie dał? I czy zawsze wiadomo, gdzie w czasie jesteśmy, czy to już mętlik?