Struktura mozaikowa buduje film z kilku osobnych historii — każda z własnymi postaciami i łukiem — biegnących równolegle i łączących się: przez wspólne zdarzenie, miejsce, łańcuch konsekwencji albo temat. Nie ma jednego bohatera; protagonistą jest zespół i wzór powiązań. Frajdą widza jest patrzeć, jak elementy się zazębiają — obcy z pasma A okazuje się bratem z pasma C. Sens mieszka w mozaice: układ pasm mówi coś, czego żadne z osobna nie powie. Pułapka jest podwójna: z jednej strony zbiór nowel — pasma nigdy się naprawdę nie łączą, więc to kilka osobnych etiud, bez wzoru i kumulacji; z drugiej zbieg okoliczności udający sens — naginasz powiązania tak, że wszyscy nieprawdopodobnie okazują się spokrewnieni, a schemat „wszyscy jesteśmy połączeni” trąci manipulacją. Sekret: złącz kilka równorzędnych pasm znaczącym łącznikiem — zdarzeniem, konsekwencją, miejscem lub tematem — tak, by wzór kumulował się w sens; ale niech powiązania pracują, nie tworzą antologii, i będą zasłużone, a nie naciąganą siecią pokrewieństw.
Wizualną intuicję daje Dworzec kolejowy Williama Powella Fritha (1862) — jeden peron, a na nim kilkanaście osobnych historii: pożegnanie, aresztowanie, rodzina przy wagonie. Osobne pasma, jedno miejsce — a razem malują całość — i tym jest struktura mozaikowa. To jest sedno: nie jeden bohater, lecz wzór powiązań mówi to, czego pojedyncza historia nie powie.
Kanon. Mozaika to kino o splatających się obcych — losy powiązane jednym zdarzeniem, dniem czy miastem; Roger Ebert nazwał to kinem hyperlinkowym. Korzenie sięgają wielowątkowej powieści, jak panoramy Dickensa. To nie struktura epizodyczna (jeden świat w odcinkach) ani nielinearna (te same zdarzenia poza kolejnością) — to wiele równorzędnych pasm. Polski kanon: „Listy do M.” — kilka świątecznych historii, które przez cały film biegną osobno, by pod koniec się zazębić i okazać powiązane.
Pięć reguł. Pierwsza: kilka równorzędnych pasm — wiele historii porównywalnej wagi, nie jeden wątek z pobocznymi (zobacz osobny artykuł o wątku głównym i pobocznym). Druga: łącznik musi pracować — zdarzenie, konsekwencja, miejsce lub temat; inaczej zostają luźne epizody, nie mozaika (zobacz osobny artykuł o strukturze epizodycznej). Trzecia: kolejność bywa prosta — mozaika nie musi mieszać czasu; jej istotą są splecione pasma, nie chronologia (zobacz osobny artykuł o strukturze nielinearnej). Czwarta: każde pasmo to mini-łuk — każda historia potrzebuje własnego kształtu i zwrotu (zobacz osobny artykuł o strukturze trzech aktów). Piąta: zbieg lub rezonans na końcu — pasma zwykle zbiegają się albo echem dopełniają w finale; nagrodą jest klik układanki (zobacz osobny artykuł o ostatnim obrazie).
Pytanie warsztatowe: wróć do peronu osobnych historii i spójrz na swoje pasma: co je naprawdę łączy — zdarzenie, konsekwencja, miejsce, temat — czy biegną obok siebie jak antologia? I czy wzór powiązań kumuluje się w sens, czy w naciągany zbieg okoliczności?