Struktura opowieści
Struktura trzech aktów: najstarszy szkielet i dlaczego ciągle działa
Trzy akty — setup, confrontation, resolution. Syd Field, Arystoteles, Casablanca, Whiplash. Dlaczego najstarszy szkielet wciąż działa. Warsztat scenarzysty.
Podróż bohatera: 12 stacji Campbella, których nie da się ominąć
Monomyth Campbella i 12 stacji Voglera — od zwykłego świata po powrót z eliksirem. Gwiezdne Wojny, Matrix, Władca Pierścieni. Warsztat scenarzysty.
Save the Cat — rozpiska beatów: 15 punktów Snydera z numerami stron
BS2 — Blake Snyder Beat Sheet w 15 punktach z numerami stron. Opening Image, Catalyst, Midpoint, All Is Lost, Final Image. Warsztat scenarzysty po polsku.
Zwrot w połowie: środkowa scena, która zmienia wszystko
Zwrot w połowie — środkowy punkt fabuły, który zmienia kierunek całego scenariusza. False victory, false defeat, Casablanca, Parasite, Knives Out. Warsztat scenarzysty.
Wszystko stracone: moment, w którym bohater leży na ziemi
All Is Lost, czyli moment, w którym bohater naprawdę przegrywa. Zapach śmierci, mroczna noc duszy i po co ta scena stoi na trzech czwartych filmu.
Zmartwychwstanie: scena, w której bohater wstaje i wygrywa
Resurrection, czyli klimaks, w którym bohater wstaje po klęsce i wygrywa dzięki temu, czego nauczył się po drodze. Vogler, Truby, Matrix, Znachor.
Obraz finałowy: ostatnie ujęcie, które zostaje w pamięci
Final Image, czyli ostatnie ujęcie jako lustro obrazu otwierającego. Forrest Gump, Parasite, La La Land i to, co widz zabiera ze sobą z kina.
In medias res: zaczynać w środku akcji
In medias res wrzuca widza w środek zdarzeń i dosypuje wyjaśnień w biegu. Sprawdza się, gdy pierwsza scena sieje pytania, a zaraz po uderzeniu przychodzi oddech.
Incydent inicjujący: wstrząs, który rusza fabułę
Incydent inicjujący to zdarzenie, które wytrąca bohatera z rutyny i uruchamia fabułę. Kiedy ma paść, o co musi się zaczepić i po co bohater się wzbrania.
Brama bez powrotu: pierwszy punkt zwrotny
Pierwszy punkt zwrotny to nie to samo co incydent inicjujący. Incydent wytrąca bohatera z rutyny, a brama bez powrotu zabiera mu drogę odwrotu na dobre.
Kishōtenketsu: opowieść bez konfliktu
Kishōtenketsu to struktura z czterech członów, która obywa się bez konfliktu. Napięcie bierze się w niej z zestawienia, a cały ciężar spoczywa na trzecim członie.
Wątek główny i poboczny (A i B): jak splatać linie fabularne
Wątek główny i poboczny trzymają się tylko przez przeplot. Gdzie linia A ma się skrzyżować z B, po czym poznać nić do wycięcia i co robi podwątek, który rośnie.
Pięcioaktowa struktura: piramida Freytaga
Piramida Freytaga stawia kulminację pośrodku, a drugą połowę oddaje opadaniu akcji. Skąd wziął się ten pięcioaktowy model i co mierzy w gotowym scenariuszu.
Metoda ośmiu sekwencji
Metoda ośmiu sekwencji dzieli film na osiem kilkunastominutowych całostek. Każda ma własne pytanie i własny finał, który otwiera następną.
Struktura nielinearna: gdy czas się rwie
Struktura nielinearna w scenariuszu przestawia kolejność zdarzeń tak, by widz sam złożył oś czasu. Czym różni się od retrospekcji i na czym się trzyma.
Struktura epizodyczna
Struktura epizodyczna spina niemal samodzielne odcinki jedną stałą: bohaterem, drogą albo miejscem. Co sprawia, że z osobnych scen wyrasta całość.
Struktura pętli czasowej (time-loop)
Struktura pętli czasowej trzyma bohatera w tym samym dniu, dopóki się nie zmieni. Jak ustawić reguły obiegu, stopniować powtórzenia i domknąć wyjście przemianą.
Struktura mozaikowa (kino hyperlink)
Struktura mozaikowa splata kilka równorzędnych historii w jeden wzór. Co naprawdę wiąże pasma, ile minut należy się każdemu i kiedy zbieg okoliczności zaczyna zgrzytać.
Odwrócona chronologia (opowieść od końca)
Odwrócona chronologia prowadzi opowieść od finału do przyczyny. Widz zna koniec, więc każdą wcześniejszą scenę czyta inaczej, niż czytałby ją w zwykłym porządku.
Struktura dwudzielna (dyptyk)
Struktura dwudzielna łamie opowieść na dwie kontrastujące połowy. Sens rodzi się w szczelinie między nimi, dlatego cięcie musi być twarde i widoczne.
Struktura szkatułkowa (opowieści zagnieżdżone)
Struktura szkatułkowa to opowieść zamknięta w opowieści. Jak budować piętra, które coś znaczą, i nie zgubić czytelnika po drodze, od Szeherezady po Potockiego.
Struktura podwójnej osi czasu (dwie linie czasowe)
Struktura podwójnej osi czasu prowadzi dwie równorzędne linie, które rymują się i zbiegają w finale. Gdzie ciąć i jak nie zamienić przeszłości w zrzut ekspozycji.
Cykle prób i porażek (try-fail cycles)
Cykle prób i porażek to silnik środka opowieści. Bohater próbuje, trafia na ścianę, próbuje inaczej, a każda kolejna porażka kosztuje go więcej niż poprzednia.
Scena obowiązkowa (scène à faire)
Scena obowiązkowa to konfrontacja, którą premisa obiecała widzowi. Wolno ją odwlekać i rozegrać przewrotnie, nie wolno jej pominąć ani podać dokładnie po myśli widza.
Decyzja kryzysowa (kryzys przed kulminacją)
Decyzja kryzysowa to ostatni wybór bohatera przed kulminacją: dwie racje nie do pogodzenia i żadnej trzeciej drogi. Casablanca, Corneille, Popiół i diament.
Scena rozpoznania (anagnorisis)
Scena rozpoznania, czyli anagnorisis: bohater przechodzi od niewiedzy do wiedzy i nie umie już żyć po staremu. Sofokles, Dickens, Austen, Przedwiośnie.
Centralne pytanie dramatyczne
Centralne pytanie dramatyczne to jedno „tak albo nie”, zasiane wcześnie i rozstrzygnięte dopiero w kulminacji. Póki wisi otwarte, widz wie, na co czeka.
Eskalacja (podnoszenie stawki scena po scenie)
Eskalacja w scenariuszu to podnoszenie stawki, a nie głośności. Każda kolejna przeszkoda musi ważyć więcej, inaczej środek opowieści drepcze w miejscu.
Story Circle Harmona: ośmiopunktowe koło opowieści
Story Circle Dana Harmona zwija monomit w osiem kroków na okręgu. Bohater schodzi w chaos, płaci za zdobycz i wraca odmieniony, a koło da się puścić od nowa.
Punkty nacisku: jak nie pozwolić środkowemu aktowi opaść
Punkty nacisku to dwie chwile w środku opowieści, w których siła przeciwnika dociska bohatera wprost i nie pozwala napięciu drugiego aktu opaść.
Struktura Rashomon: jedno zdarzenie, sprzeczne wersje prawdy
Struktura Rashomon to jedno zdarzenie w kilku wykluczających się relacjach, których nikt nie uzgadnia. Kurosawa, Akutagawa, Faulkner i pułapka zagadki z kluczem.
Formaty filmowe: dlaczego długość decyduje o wszystkim innym
Formaty filmowe: krótki metraż, pełny, miniserial, serial. Katedra, Whiplash, Dekalog, Czarnobyl. Format to pierwsza decyzja dramaturgiczna, nie pojemnik.