Aluzja i intertekstualność to technika, w której twoje dzieło odwołuje się do innego — cytuje je, echem przywołuje, gra z mitem, gatunkiem albo znanym tekstem kultury. Hołd, pastisz, parodia, nawiązanie: dokładasz drugą warstwę znaczenia dla widza, który źródło rozpozna, nie psując sceny temu, który go nie złapie. Pułapka jest podwójna. Pierwsza: aluzja tylko dla wtajemniczonych — scena działa wyłącznie, gdy znasz odniesienie, a bez zewnętrznej wiedzy rozsypuje się albo pada plackiem. Druga: pusty cytat na pokaz — sypiesz odniesieniami z próżności, a aluzja niczego nie charakteryzuje, nie komentuje, nie pogłębia; to tylko popis erudycji. Odwołanie wisi jako ozdoba, zamiast wykonać jakąś pracę.
Wizualną intuicję daje Mól książkowy Carla Spitzwega (ok. 1850) — uczony na drabinie, obłożony książkami od podłogi po sufit, czyta kilka naraz. Tym jest pole intertekstu: każda opowieść stoi na półce pełnej wcześniejszych opowieści. Aluzja nagradza tego, kto zna regał. To jest sedno: odwołanie ma mieć dwie warstwy — scena niesie się sama dla każdego, a rozpoznanie źródła dokłada drugie dno temu, kto je złapie.
Kanon. Dobra aluzja jest dwuwarstwowa: scena działa w pełni dla widza, który odniesienia nie wyłapie, a temu, który je rozpozna, dorzuca ironię, charakterystykę, hołd albo temat. Odwołanie ma wykonać pracę — pogłębić, skomentować, scharakteryzować — a nie tylko sygnalizować spryt. Echo szlachetnego źródła w niskim kontekście albo odwrotnie pozwala aluzji komentować ironicznie. Polski kanon: nasza literatura gęsto odwołuje się do kanonu romantycznego i do baśni — Gombrowicz parodystycznie gra z literackimi formami, nie tłumacząc dowcipu.
Pięć reguł. Pierwsza: odróżnij aluzję od symbolu. Aluzja wskazuje na zewnątrz, na inny tekst; symbol wskazuje do wewnątrz, na twój temat — wiedz, którego używasz (zobacz osobny artykuł o „symbolu w narracji”). Druga: powracające odniesienie staje się motywem. Nawiązanie wplecione przez całość robi się przewodnią nicią, a nie pojedynczym mrugnięciem (zobacz osobny artykuł o „motywie przewodnim”). Trzecia: niech działa bez tłumaczenia. Odniesienie pokazuje przez echo — nie każ postaci ogłaszać wprost, że scena jest jak w innym dziele (zobacz osobny artykuł o „pokazywaniu zamiast mówienia”). Czwarta: aluzja zestawia dwa teksty. Znaczenie żyje w szczelinie między twoją sceną a tą, którą przywołuje (zobacz osobny artykuł o „juxtapozycji”). Piąta: użyj jej do ironii. Echo wzniosłego źródła w niskim kontekście — albo na odwrót — pozwala odniesieniu komentować ironicznie (zobacz osobny artykuł o „ironii sytuacyjnej”).
Pytanie warsztatowe: wróć do mola książkowego Spitzwega na drabinie pełnej tomów — do jakiego dzieła, mitu albo gatunku mruga twoja opowieść? Sprawdź, czy ta scena niesie się sama dla kogoś, kto źródła nie zna — a rozpoznanie tylko dokłada drugie dno, zamiast być warunkiem, by w ogóle coś znaczyła.