Tempo to nie szybkość — to kontrola. Widz czuje pęd tylko wtedy, gdy chwilę wcześniej był spokój; cisza poraża dopiero po hałasie. Tempo polega na sterowaniu, ile czasu poświęcasz każdej chwili: nad jednymi przelatujesz w mgnieniu, przy innych zatrzymujesz oko, by coś wybrzmiało. Skracasz sceny i zdania, gdy chcesz galopu, rozciągasz je, gdy chcesz ciężaru. Nieprzerwana szybkość znieczula tak samo, jak nieprzerwana ospałość usypia. Pułapka to jedno tempo przez cały film — albo bez wytchnienia, albo bez przyspieszeń, a w obu wypadkach widz przestaje czuć rytm.
Wizualną intuicję daje Koń w ruchu (Eadweard Muybridge, 1878) — słynna seria zdjęć galopującego konia, rozłożona na kolejne klatki. Muybridge udowodnił to, czego oko nie nadąża zobaczyć: że ruch jest tak naprawdę ciągiem osobnych chwil, a w jednej z nich wszystkie cztery kopyta odrywają się od ziemi. To jest sedno: opowieść też składa się z chwil, a tempo to decyzja, ile klatek dajesz każdej z nich — które przelatujesz w mgnieniu, a przy których zatrzymujesz oko widza. To ty ustawiasz prędkość, z jaką historia mija.
Kanon. Tempo to przede wszystkim sztuka wycinania. Elmore Leonard streścił ją w jednej regule: pomijaj fragmenty, które czytelnik i tak przeskakuje — między scenami zostaw tylko to, co pcha do przodu. W kinie Lola rennt zbudowano cały film z czystego pędu: bohaterka biegnie przez Berlin, by w dwadzieścia minut zdobyć pieniądze, a montaż gna razem z nią — ale właśnie dlatego krótkie, ciche przerwy między biegami uderzają tak mocno. Polski kanon: Dzień świra Marka Koterskiego nadaje rytm całemu filmowi tempem jednej głowy — obsesyjny, rwany monolog Adasia Miauczyńskiego rozpędza obraz i zatrzymuje go w jego własnym, nerwowym takcie.
Pięć reguł. Pierwsza: zmieniaj tempo — po galopie daj oddech; nieprzerwana szybkość znieczula, a cisza po niej uderza mocniej (zobacz osobny artykuł o ciszy w dialogu). Druga: przyspieszaj ku kulminacji — im bliżej szczytu, tym krótsze sceny i szybsze cięcia (zobacz osobny artykuł o strukturze trzech aktów). Trzecia: połowa filmu to zmiana biegu — w punkcie środkowym tempo zwykle skacze (zobacz osobny artykuł o punkcie środkowym). Czwarta: główny regulator tempa to nożyce — tnij, by przyspieszyć, zatrzymaj się, by zwolnić (zobacz osobny artykuł o cięciu i kompresji). Piąta: zacznij z właściwą prędkością — wejście in medias res rusza z kopyta, powolne tempo celowo zwleka (zobacz osobny artykuł o in medias res).
Pytanie warsztatowe: przejdź scenariusz scena po scenie i policz, ile „klatek” dajesz każdej chwili — które rozciągasz na strony, a które kwitujesz zdaniem. Jak u Muybridge'a: czy najważniejszy moment dostał dość klatek, by widz go zobaczył, czy przeleciał za szybko? A potem znajdź najwolniejszą scenę i zapytaj: czy zarobiła na swój czas, czy tylko zwalnia z rozpędu? Tempo nie bierze się z szybkości — z różnicy między szybkim a wolnym.