Adaptacja poezji to przeniesienie wiersza na ekran — najtrudniejsza z adaptacji: liryk nie ma fabuły ani postaci, daje obraz, głos, rytm i zwrot uczucia. Nie da się „zaadaptować fabuły”, bo jej nie ma — trzeba znaleźć filmowy odpowiednik tego, co wiersz robi: skrótu, muzyki, obrazu, ruchu myśli. Liryk jest krótki i gęsty, film długi i dosłowny — adaptacja poezji to więc rozrost i ekwiwalent, odwrotność cięcia, którego wymaga powieść. Pułapka jest podwójna. Z jednej strony ilustrowana tapeta: czytasz wiersz zza kadru nad ładnymi ujęciami, każdy wers przypinasz do obrazka — obraz zamyka to, co liryk zostawił otwarte. Z drugiej tytuł na okładce: bierzesz nazwę wiersza i kręcisz zwykłą fabułę bez jego obrazu i rytmu — liryk był tylko wabikiem, a film mógłby nosić każdy tytuł. Sekret: nie ilustruj słów ani nie pożyczaj nazwy — znajdź obraz, zwrot uczucia i ciszę wiersza, a potem ekwiwalent, który robi widzowi to, co wiersz robi czytelnikowi.
Wizualną intuicję daje Hezjod i Muza Gustave'a Moreau (1891) — skrzydlata Muza unosi się za poetą i podsuwa mu to, czego sam jeszcze nie widzi; niewidzialne natchnienie staje się obrazem. Wiersz rodzi się z tego, czego nie widać — i taki jest też jego ekran. To jest sedno: nie pokazuj słów, lecz znajdź widzialny kształt dla tego, co wiersz napomyka.
Kanon. Istnieje tradycja kina-poematu: filmów budowanych z wiersza, nie z fabuły. Jim Jarmusch w „Paterson” osnuł film wokół kierowcy-poety, a rytm wierszy stał się rytmem obrazu; Pasolini pisał wprost o kinie poezji. To nie adaptacja powieści ani transpozycja — wiersz często nie ma czego przenosić. Polski kanon: „Pan Tadeusz” Wajdy (1999), przeniesienie wierszowanej epopei Mickiewicza — trzynastozgłoskowiec staje się tu rytmem filmu.
Pięć reguł. Pierwsza: wiersz nie ma fabuły — zbuduj ją — powieść tniesz, wiersz rozrastasz; znajdź sytuację, którą liryk tylko sugeruje (zobacz osobny artykuł o adaptacji powieści). Druga: przełóż chwyt, nie słowa — rym oddaj montażem, refren powracającym obrazem, metrum tempem; szukaj ekwiwalentu, nie ilustracji (zobacz osobny artykuł o adaptacji opowiadania). Trzecia: wierność to duch, nie litera — wierszowi nie da się być wiernym fabularnie; bądź wierny obrazowi, zwrotowi uczucia i ciszy (zobacz osobny artykuł o wierności i zdradzie). Czwarta: osadź lirykę w konkrecie — bezczasowy wiersz potrzebuje miejsca i pory; przenieś go w świat, nie w próżnię (zobacz osobny artykuł o transpozycji). Piąta: zostaw to, czego nie da się powiedzieć dwa razy — jak w baśni, najsilniejszy jest jeden obraz; nie zaklejaj otwartości dosłownością (zobacz osobny artykuł o adaptacji baśni).
Pytanie warsztatowe: wróć do poety, któremu Muza podsuwa to, czego sam jeszcze nie widzi, i zapytaj o swoją adaptację: czy oddajesz obraz, rytm i ciszę wiersza — czy tylko czytasz go zza kadru nad ujęciami? Co musi przetrwać, choćby zniknęło wszystko inne? Jeśli film mógłby nosić dowolny tytuł, nie zaadaptowałeś wiersza.