Adaptacja
Adaptacja powieści: od książki do scenariusza
Adaptacja powieści to przekład na inny język, nie przepisanie. Scenariusz broni jednego zdania o tym, o co książka naprawdę jest, a resztę wymienia.
Adaptacja teatru: Szekspir w kinie
Adaptacja teatru na film nie polega na sfilmowaniu spektaklu. Olivier tnie tekst, Branagh gra go w całości, Kurosawa wyrzuca słowa Szekspira i wszyscy trzej mają rację.
Adaptacja prawdziwej historii: między faktem a dramaturgią
Adaptacja prawdziwej historii zobowiązuje naraz wobec dramaturgii i wobec ludzi, którzy ją przeżyli. Gdzie kończy się licencja na skrót, a zaczyna cudza krzywda.
Adaptacja komiksu: od marginesu do głównego nurtu
Adaptacja komiksu to jedyny przekład z obrazu na obraz. Co scenariusz robi z pustą przerwą między kadrami, na przykładach Sin City, Akiry i Persepolis.
Remake i sequel: drugie życie scenariusza
Remake i sequel to dwa różne rzemiosła i jedno pytanie, po co wracamy do gotowego filmu. Sokół maltański, Infiltracja, Prawdziwe męstwo i Terminator 2.
Spin-off i rozbudowa uniwersum: jak rozszerzyć świat opowieści
Spin-off, serial i scenariusz rozbudowanego świata. Czym odnoga różni się od sequela i dlaczego najlepsze wyrastają z przypisu, od Balzaka po Łotra 1.
Adaptacja autobiograficzna: jak adaptować własne życie
Adaptacja autobiograficzna wymaga dystansu do samego siebie. Jak film robi z prywatnego wspomnienia opowieść, którą rozumie ktoś z zewnątrz.
Co wyciąć: kompresja w adaptacji
Co wyciąć w adaptacji, żeby powieść zmieściła się w scenariuszu i nie straciła sensu. Sprawdzian dla pojedynczych scen, wątków i całych warstw narracji.
Adaptacja: wierność a zdrada oryginału
Wierność w adaptacji rzadko oznacza wierność literze. Jak rozpoznać, co w oryginale jest nietykalne, a co wolno zmienić bez szkody dla całości.
Adaptacja baśni i folkloru: szkielet, który zniesie każdą skórę
Adaptacja baśni polega na wymianie epoki, gatunku i kostiumu przy zostawieniu nietkniętego szkieletu zdarzeń, dla którego ludzie tej historii słuchają.
Transpozycja: przeniesienie historii w inny czas i kulturę
Transpozycja w adaptacji zostawia szkielet historii i wymienia wszystko dookoła. Sens ma wtedy, gdy nowe otoczenie odsłania coś, czego stare dekoracje już nie pokazywały.
Adaptacja gry wideo: od rozgrywki do opowieści
Adaptacja gry wideo zaczyna się od pogodzenia się ze stratą sprawczości gracza. Co przenieść na ekran, czego nie filmować i dlaczego działa świat, a nie poziomy.
Adaptacja opowiadania: rozwijanie krótkiej formy
Adaptacja opowiadania to praca odwrotna niż przy powieści. Zamiast ciąć, trzeba dobudować trzy czwarte filmu tak, żeby nowe sceny wyrastały z tego samego korzenia.
Adaptacja poezji: ekran z wiersza
Adaptacja poezji na film zaczyna się od uznania, że nie ma czego streszczać. Zamiast zdarzeń przenosi się chwyt wiersza, czyli obraz, rytm i to, czego tekst nie dopowiada.
Adaptacja literatury faktu
Adaptacja literatury faktu zaczyna się od wybrania jednej linii, która uniesie resztę. Fakty są nietykalne, ale to, które z nich połączysz w scenę, zależy już od ciebie.
Adaptacja źródła bez fabuły (zabawka, gra, marka, atrakcja)
Adaptacja źródła bez fabuły jest w istocie pisaniem od zera. Zabawka, gra czy parkowa atrakcja dają ikonę, ton i świat, a bohatera, konflikt i finał trzeba dopisać samemu.
Adaptacja mitu i legendy (mitologia)
W adaptacji mitu finał jest znany przed pierwszą sceną. Napięcie przenosi się na drogę bohatera i na to, co ten koniec ma dziś znaczyć.
Nowelizacja (adaptacja w drugą stronę: ekran w prozę)
Nowelizacja idzie pod prąd innym adaptacjom, bo rozbudowuje scenariusz w prozę zamiast go ciąć. Cała praca polega na dopisaniu wnętrza, którego ekran nie miał.
Adaptacja międzykulturowa (remake w innej kulturze)
Adaptacja międzykulturowa przewozi historię przez granicę języka i obyczaju. Podróżuje tylko rdzeń, całą resztę trzeba zbudować od nowa z miejscowego materiału.
Adaptacja z perspektywy drugoplanowej postaci (retelling)
Retelling z perspektywy drugoplanowej postaci zostawia zdarzenia nietknięte i oddaje głos komuś z marginesu. Działa wtedy, gdy z nowego miejsca widać coś nowego.
Adaptacja sztuki teatralnej (otwieranie sceny)
Adaptacja sztuki teatralnej sprowadza się do jednej decyzji przy każdej scenie. Otworzyć duszne wnętrze na świat czy zostawić bohaterów bez wyjścia.
Serializacja (powieść na serial)
Serializacja powieści daje godziny zamiast dwóch, więc ratuje drugi plan i wątki poboczne. Pod warunkiem że te godziny zapełnia książka, a nie dopisane sceny.
Łączenie postaci w adaptacji (compositing)
Łączenie postaci w adaptacji scala kilku drugoplanowych bohaterów w jednego. Robi się to wedle funkcji, a nie dla oszczędności, i tak, żeby po scaleniu nie było widać szwów.
Monolog wewnętrzny na ekran (uzewnętrznić myśli)
Monolog wewnętrzny na ekran przenosi się przez działanie, gest i podtekst. Głos zza kadru zasługuje na miejsce tylko wtedy, gdy sam coś robi, a nie streszcza to, co widać.
Co kino może, czego proza nie (i odwrotnie)
Różnice między filmem a prozą decydują o adaptacji. Kadr pokazuje wszystko naraz, montaż rządzi czasem, a strona wchodzi do głowy. Przekłada się skutek, nie zdania.
Wynalezione sceny (co dodać, czego nie ma w źródle)
Wynalezione sceny w adaptacji to nie zdrada źródła. Film musi pokazać to, co powieść streściła w jednym zdaniu, więc scenarzysta dopisuje własne momenty.
Zmiana zakończenia (czy ruszać finał źródła)
Zmiana zakończenia w adaptacji nie jest grzechem, tylko zmianą odpowiedzi. Liczy się to, czy nowy finał domyka pytanie, które film zadawał przez dwie godziny.
Nieekranizowalne (jak adaptować to, co nie do pokazania)
Nieekranizowalne nie znaczy nieprzekładalne. Wnętrze bohatera, głos narratora i sama forma powieści wymagają na ekranie odpowiednika, a nie dosłownej kalki.
Zmiana gatunku w adaptacji (genre-shift): ten sam szkielet, nowy gatunek
Zmiana gatunku w adaptacji zostawia zdarzenia źródła, a wymienia umowę z widzem. Kiedy nowa konwencja coś w historii odsłania, a kiedy zaczyna z nią zgrzytać.
Adaptacja słuchowiska i podcastu: jak pokazać dźwięk
Adaptacja słuchowiska i podcastu oddaje oku to, co żyło w uchu. Jak nie filmować mikrofonu, nie unieważniać wyobraźni słuchacza i przeliczyć gadanie na zdarzenia.