Zwykły thriller obiecuje, że na końcu się dowiesz. Mistyczny obiecuje, że dowiesz się dokładnie tyle, by pytanie zostało otwarte. Warto go odróżnić od horroru nadprzyrodzonego, gdzie duch jest po prostu faktem świata i nikt z tym nie dyskutuje. Tutaj status zjawiska pozostaje nierozstrzygnięty do ostatniej sceny i to on trzyma całą konstrukcję.
Rzecz polega na prowadzeniu dwóch tropów naraz i na tym, żeby oba były prowadzone uczciwie. Pierwszy jest policyjny, z dowodami, alibi i chronologią, i naprawdę dowozi sprawcę. Drugi biegnie obok, złożony ze snów, zbiegów okoliczności i miejscowych podań, i nie da się go wpisać do protokołu. Autor nie może pozwolić, żeby któryś wygrał, bo w chwili rozstrzygnięcia rzecz zamienia się w kryminał albo w opowieść o duchach.
Autorzy przegrywają ten gatunek zawsze tak samo, jednym zdaniem za dużo. Kiedy pada informacja, że to jednak był duch, zostaje opowieść o duchach z niepotrzebnie długim śledztwem. Kiedy pada, że to było przebranie i choroba, poprzednie godziny okazują się zmyłką. Najlepsze rzeczy z tej półki urywają się pół kroku wcześniej i zostawiają widza z dwiema wersjami, z których żadnej nie da się odrzucić.
David Lynch i Mark Frost w Twin Peaks posadzili agenta federalnego w miasteczku, gdzie śledztwo w sprawie zamordowanej licealistki toczy się zwyczajnym trybem, a najważniejsze wskazówki przychodzą do bohatera we śnie. Cooper traktuje jedne i drugie z tą samą powagą, notuje wszystko i nie widzi w tym sprzeczności. Widz do samego końca nie wie, czy ogląda pracę policjanta, czy jego wizję.
Nic Pizzolatto rozegrał to w pierwszym sezonie Detektywa jako spór dwóch ludzi zamkniętych w jednym samochodzie. Rust Cohle mówi o czasie jako płaskim kręgu i o świecie bez sensu, Marty Hart słucha tego jak bełkotu i pilnuje akt. Śledztwo ciągnie się kilkanaście lat i kończy zatrzymaniem konkretnego człowieka, tylko że to zatrzymanie nie tłumaczy wszystkiego, co obaj po drodze widzieli.
Stefan Grabiński opisał w opowiadaniach z Demona ruchu kolej jako żywioł, w którym maszynista, dróżnik i pasażer spotykają coś, czego nie da się nazwać awarią ani przywidzeniem. Pisał to sto lat temu i wciąż nikt u nas nie trafił w ten ton celniej. Jego świat wygląda dokładnie jak nasz — tylko o pół tonu za cicho. Racjonalne wyjaśnienie jest tam wciąż możliwe i właśnie przestaje wystarczać.
Miejsce robi w tym gatunku połowę roboty i najlepiej pracuje wtedy, gdy jest ciche. Groza mistyczna nie krzyczy, tylko gęstnieje, jak na Wyspie umarłych Arnolda Böcklina, gdzie łódź podpływa do skalnej wysepki z cyprysami i właściwie nic się nie dzieje. Bagno, las, opuszczone sanatorium albo miasteczko odcięte od świata działają identycznie, bo dają zjawisku teren, na którym nikt go nie zweryfikuje.
Śledczy musi być rozdarty, inaczej nie ma czego pilnować. Jeśli wierzy wyłącznie dowodom, cała warstwa niesamowita przechodzi ponad jego głową i widz ogląda ją bez niego. Jeśli wierzy wyłącznie przeczuciom, przestaje być śledczym i robi się medium. Siła bierze się z jednej osoby, która nosi w sobie obie możliwości naraz i żadnej nie potrafi odrzucić.