Gatunki
Anatomia noir: dlaczego zło wygrywa w czerni
Film noir nazwali po fakcie francuscy krytycy. Sokół maltański, Podwójne ubezpieczenie i Psy pokazują, na czym stoi gatunek moralnej przegranej, także w wersji neo-noir.
Detektyw hardboiled: szkoła Chandlera i Hammetta
Hardboiled detective od Hammetta do Krajewskiego: prowokacja zamiast dedukcji, miasto w roli przeciwnika i kodeks, którego bohater nie sprzedaje.
Dramat sądowy: dlaczego sala rozpraw to idealna sceneria
Dramat sądowy rzadko jest o tym, kto zabił. Jak procedura sama pisze rytm scen i dlaczego po polsku ten gatunek prawie nie istnieje.
Film o skoku: zespół, plan, niespodzianka
Heist film, czyli kino o skoku. Zespół specjalistów, plan wyłożony widzowi i jedna karta trzymana na trzeci akt, od Rififi po Vabank.
Komedia romantyczna: cztery spotkania, jeden romans
Komedia romantyczna zdradza zakończenie w pierwszej scenie i właśnie na tym stoi. Cztery spotkania, przeszkoda wewnątrz bohaterów, Ephron, Curtis, Grochola, Fredro.
Mistyczny thriller: True Detective, Twin Peaks i polski Rojst
Mistyczny thriller jako gatunek: ambiwalencja nadprzyrodzonego, detektyw-poszukiwacz, lokacja jako postać. Twin Peaks, True Detective, Rojst, Kruk, Wataha.
Western: od Forda do Coenów
Western jako gatunek zaczął kino narracyjne i rozszedł się po nim na dobre. Granica, krajobraz i człowiek, dla którego nie ma miejsca, gdy prawo już wygra.
Slasher i polski horror: dlaczego nam nie wychodzi
Slasher żyje z tego, czego nie wyjaśnia. Carpenter, ostatnia dziewczyna, groza poza kadrem, a obok polski horror i folklor, po który kino wciąż nie sięgnęło.
Moralność w kryminale: gdy nikt nie ma czystych rąk
Rozwiązana zagadka to w kryminale dopiero początek pytania moralnego. Prawo rozjeżdża się ze sprawiedliwością, a detektyw traci czyste ręce. Dürrenmatt, Ellroy, Kieślowski.
Gotyk: groza, ruina i to, co pogrzebane
Gotyk to nie pajęczyny i świeczniki, tylko sekret, który nie chce zostać w ziemi, i dom będący portretem czyjejś psychiki. Walpole, Poe, Potocki, du Maurier.
Fikcja historyczna: prawda faktu kontra prawda dramatu
Fikcja historyczna nie odtwarza przeszłości co do guzika. Wierność należy się logice epoki, a nie inwentarzowi rekwizytów. Prus, Tołstoj, Mantel, Sienkiewicz.
Realizm magiczny: gdy cud nikogo nie dziwi
Realizm magiczny poznaje się po tonie. Cud opowiada się tak samo spokojnie jak śniadanie, a nikt w środku się nie dziwi. García Márquez, Morrison, Tokarczuk.
Tragikomedia: śmiech i żałoba w jednej twarzy
Tragikomedia to jedna chwila naraz śmieszna i bolesna, a nie komedia przeplatana smutkiem. Beckett, Czechow, Chaplin, Mrożek i cena trzymania fasonu.
Powieść szpiegowska: zdrada zamiast gadżetów
Powieść szpiegowska mierzy cenę życia w cudzej skórze, a nie zawartość walizki z gadżetami. Zdrada, kret we własnej centrali, asymetria wiedzy. Greene, le Carré, Kloss.
Groza kosmiczna: lęk przed obojętnym wszechświatem
Groza kosmiczna straszy skalą i obojętnością wszechświata, w którym samo poznanie rani, a nie potworem do zabicia. Hodgson, Lovecraft, Blackwood, Lem.
Dystopia: świat-ostrzeżenie i cena porządku
Dystopia to nie ruiny, tylko porządek działający bez zarzutu i opłacony wolnością. Zamiatin, Orwell, Huxley, Zajdel i cena, której nie widać z parteru.
Kino dojrzewania: próg, na którym dziecko znika
Coming-of-age nie mierzy wieku, tylko jeden nieodwracalny próg. Bohater coś zyskuje i w tej samej chwili traci dzieciństwo. Truffaut, Salinger, Twain, Gombrowicz.
Satyra: śmiech, który obnaża
Satyra ma cel i wydaje wyrok. Wyolbrzymia wadę, aż absurd wyjdzie sam, a pod żartem trzyma ukrytą normę i celuje w silnych. Swift, Hogarth, Molier, Krasicki.
Od wrogów do kochanków: wrogość, która płonie
Enemies to lovers żyje z tego, że wrogość i pożądanie biorą paliwo z jednej intensywności. Spór musi być prawdziwy, a zwrot zasłużony. Gaskell, Austen, Fredro.
Film katastroficzny: spektakl zaglady, ludzka stawka
Film katastroficzny udaje opowieść o żywiole, a jest o ludziach pod nim. Przekrój społeczny, presja i wybór, kogo ratować. Bryullov, Cameron, Mazin, Holoubek.
Film wojenny: ludzie wewnatrz wojny, nie sama wojna
Film wojenny stoi w rozkroku między spektaklem a kazaniem. Wielka wojna robi się odczuwalna dopiero wtedy, gdy widać w niej jedną twarz. Klimow, Kubrick, Munk.
Film sportowy: rywalizacja jako tygiel, nie sama tablica wyników
Film sportowy musi rozstrzygać coś, o czym mecz nie wie. Warunek postawiony poza tabelą wyników, od Rocky'ego przez Rydwany ognia po Najlepszego.
Film drogi: podróż jako przemiana, nie trasa z A do B
W road movie trasa zmienia człowieka, który nią jedzie, a cel waży mniej niż droga. Paryż, Teksas, Easy Rider, Rejs Piwowskiego.
Paradokument (mockument): fikcja w przebraniu dokumentu
Paradokument to fikcja włożona w gramatykę dokumentu. Wszystko stoi na kamiennej twarzy, bo dokument nie wie, że jest śmieszny. Spinal Tap, Biuro, Ucho Prezesa.
Body horror: kiedy zagrożeniem jest twoje własne ciało
Body horror szuka grozy we własnym ciele bohatera: w mutacji, w przemianie, w mięsie, które przestaje słuchać. Kafka, Cronenberg, Smoczyńska.
Musical: kiedy uczucie przerasta słowa i zaczyna śpiewać
Musical opiera się na umowie, że piosenka jest sceną, a nie przerwą w scenie. Kiedy bohater zaczyna śpiewać i po czym poznać numer, który niczego nie zmienia.
Screwball: kiedy kłótnia jest zalotami
Screwball to komedia, w której kłótnia jest jedyną formą zalotów, na jaką stać dwoje równie bystrych ludzi. Chaos wygląda na przypadek, a jest policzony co do sekundy.
Thriller psychologiczny: kiedy zagrożeniem jest własny umysł
Thriller psychologiczny bierze napięcie z niepewności, czy bohaterowi ktoś zagraża, czy zawodzi go własna głowa. Gaslighting, niewiarygodny narrator, sceny czytane dwojako.
Found footage: znaleziona taśma i groza poza kadrem
Found footage sprzedaje widzowi umowę, że ogląda odzyskane nagranie, a nie film. Po co kamerze uzasadnienie, czemu groza siedzi poza kadrem i kiedy iluzja pęka.
Kino superbohaterskie: wspolczesny mit kostiumowego herosa
Kino superbohaterskie stoi na powściągniętej mocy, a nie na jej rozmiarze. Origin, podwójna tożsamość i złoczyńca jako lustro bohatera, od Supermana po Hydrozagadkę.
Melodramat: spotęgowane uczucie podane bez wstydu
Melodramat stawia na uczucie spotęgowane i podane bez ironii. Przeszkoda większa od bohaterów, poświęcenie z prawdziwą stratą i łzy, na które trzeba zapracować.
Postapokalipsa: opowiesc o tym, co zostaje po koncu
Kino postapokaliptyczne zaczyna się po upadku cywilizacji i pyta, kim zostaje człowiek, kiedy reguły znikają, a świadków jego wyborów brakuje.
Whodunit: zagadka jako uczciwa gra z czytelnikiem
Whodunit gra z czytelnikiem w otwarte karty. Zamknięty krąg podejrzanych, poszlaki na stole i finał zaskakujący, a mimo to nieuchronny. Knox, Christie, Chmielewska.