Mapa myśli to promienisty diagram do rozwijania i łączenia pomysłów: w środku centralna idea, a z niej rozchodzą się gałęzie — wątki, postaci, obrazy, pytania — i odgałęzienia, czasem spięte liniami z odległymi węzłami. Robi się ją wcześnie, żeby zobaczyć całą sieć opowieści, nim ułoży się ją w linię, wytrząsnąć z głowy nieoczekiwane skojarzenia i przełamać pustą stronę. Pułapka jest podwójna. Pierwsza: mapa zamiast pisania — robisz coraz piękniejsze, kolorowe diagramy bez końca, bo dają poczucie pracy, a tak naprawdę odwlekają scenariusz; narzędzie staje się celem. Druga: pomijasz ją albo mylisz z planem — albo wcale nie badasz sieci i pędzisz do liniowego konspektu, gubiąc skojarzenia, albo bierzesz rozrośnięty gąszcz za plan i próbujesz z niego pisać, choć mapa służy odkrywaniu, nie jest planem.
Wizualną intuicję daje Wielki dąb Jacoba van Ruisdaela (1652) — potężne, stare drzewo: z jednego pnia wyrastają konary, z konarów gałęzie, z gałęzi gałązki, aż po liść. Tym jest mapa myśli: jeden pomysł, który rozgałęzia się w coraz drobniejsze odnogi i rozrasta na boki. Cała korona jest jednym drzewem. To jest sedno: pozwól idei wypuścić gałęzie i zobacz jej kształt — a potem przełóż to drzewo na linię tekstu.
Kanon. Mapa myśli jest narzędziem odkrywania, nie planem budowy. Wcześnie pomaga przełamać blokadę, zebrać i połączyć luźne pomysły, zobaczyć relacje, których liniowy spis nie pokaże, i znaleźć nieoczekiwane mostki między odległymi wątkami. Ale rozrośnięta mapa to nie scenariusz: trzeba ją zwinąć w liniowy konspekt, żeby z niej cokolwiek wynikło. Najlepiej działa krótko i brudno — szybki szkic, nie galeria. Polski kanon: rób mapę dla siebie, nie na pokaz; gdy zacznie się zamieniać w dzieło sztuki do podziwiania, to znak, że pora przestać rysować i zacząć pisać.
Pięć reguł. Pierwsza: przełam pustą stronę. Jak przy swobodnym pisaniu, to luźne wytwarzanie pomysłów — rysuj szybko, nie cenzuruj, wrzucaj wszystko (zobacz osobny artykuł o „freewritingu”). Druga: zobacz całą sieć. To krewny innych map scenarzysty, ale promienisty i odkrywczy — służy do oglądania całej pajęczyny, nie jednej relacji (zobacz osobny artykuł o „mapie relacji postaci”). Trzecia: zwiń mapę w linię. Mapa odkrywa, konspekt porządkuje; nie pisz z gąszczu, tylko przełóż znaleziska na liniowy szkielet (zobacz osobny artykuł o „konspekcie”). Czwarta: w środku postaw rdzeń. Umieść w centrum premisę albo temat, żeby gałęzie wciąż trzymały się tego, o czym jest opowieść (zobacz osobny artykuł o „premisie i zdaniu tematycznym”). Piąta: notuj, nie cyzeluj. Mapa to roboczy szkic w notatniku, nie skończone dzieło do podziwiania (zobacz osobny artykuł o „notatniku pisarza”).
Pytanie warsztatowe: wróć do rozłożystej korony dębu Ruisdaela — co stoi w samym środku twojej mapy, pień, z którego wyrasta reszta? I czy twoja mapa wciąż odkrywa nowe gałęzie, czy już tylko ją upiększasz — a tekst wciąż nie ruszył?