Narzędzia scenarzysty
Logline: cała opowieść w jednym zdaniu
Jak napisać logline, czyli zmieścić cały film w jednym zdaniu: bohater, jego cel, przeszkoda i zderzenie, po którym słuchacz chce zobaczyć resztę.
Synopsis: jedna strona, która sprzedaje scenariusz
Jak napisać synopsis, czyli jedną stronę, która pokazuje całą historię razem z zakończeniem i dowodzi, że konstrukcja filmu naprawdę się trzyma.
Treatment: cały film prozą, scena po scenie
Jak napisać treatment, czyli cały film prozą, scena po scenie, w czasie teraźniejszym i wyłącznie z tego, co naprawdę zobaczy kamera.
Format scenariusza: jak skrypt wygląda na stronie
Format scenariusza to jednocześnie miarka i instrukcja. Stała czcionka daje regułę strony na minutę, a miejsce na kartce mówi, co jest nagłówkiem, didaskaliami i kwestią.
Pitch: jak opowiedzieć film w pokoju
Pitch filmowy to nie zwiastun. Producent musi usłyszeć bohatera, stawkę i zakończenie, a pierwsze zdanie rozstrzyga, czy reszty ktoś słucha, czy tylko przeczeka.
Karty scen: zobacz całą historię naraz
Karty scen zamieniają scenariusz w rzecz, na którą da się popatrzeć naraz. Jedna scena na kartkę, luki i powtórki widać ze ściany, a zmiana kolejności kosztuje sekundę.
Program do pisania: format ma być niewidzialny
Dobry program do pisania sam pilnuje formatu i przestaje się przypominać. Final Draft, Fountain, czysty plik tekstowy i pułapka wybierania narzędzia zamiast pisania.
Research i dokumentacja: zmapuj świat, zanim w nim zamieszkasz
Research do scenariusza opłaca się wtedy, gdy większość zebranego materiału zostaje poza tekstem. O weryfikacji, notatkach i czytaniu, które udaje pisanie.
Konspekt: szkielet przed pisaniem
Konspekt scenariusza to lista zdarzeń spięta przyczyną i skutkiem, robiona dla siebie. Czym różni się od synopsis i treatmentu oraz dlaczego powinien się starzeć.
Notatnik pisarza: łapać pomysły, zanim uciekną
Notatnik pisarza to sieć zarzucona na pomysł, który pamięć podmieni w godzinę. Zapisuj szybko i bez oceny, a potem wracaj do zeszytu, bo tam leży to, o czym zapomniałeś.
Życiorys postaci: dossier, którego widz nie zobaczy
Życiorys postaci to zapis tego, co steruje wyborami bohatera, i widz go nigdy nie zobaczy. Notuj ranę, pragnienie i sekret, a kolor oczu zostaw kwestionariuszowi.
Oś czasu i mapa świata: narzędzia ciągłości
Oś czasu w scenariuszu i mapa świata pilnują, żeby nic w opowieści nie przeczyło niczemu. Najważniejsza rubryka mówi, co która postać zdążyła się dowiedzieć i kiedy.
Storyboard: scenopis obrazkowy
Storyboard rozpisuje scenę na rysowane kadry, zanim padnie klaps. Na papierze widać to, czego nie pokaże strona scenariusza: geografię, rytm cięć i miejsce kamery.
Moodboard: tablica nastrojów
Moodboard scenarzysty to ściana obrazów, która ustala ton opowieści, zanim ruszą zdjęcia. Zbieraj wokół jednej wrażliwości i wycinaj wszystko, co ten ton rozcieńcza.
Premisa: zdanie, z którego rośnie cały scenariusz
Premisa scenariusza to jedno zdanie z tezą, którą cała historia ma udowodnić zdarzeniami. Nie pada z ekranu, a decyduje o tym, które sceny zostaną w tekście.
Mapa relacji postaci
Mapa relacji postaci pokazuje obsadę jako sieć podpisanych więzi. Kto komu jest winien, kto kogo kryje i która postać nie łączy się z nikim.
Wykres napięcia (krzywa emocji)
Wykres napięcia układa sceny w jedną krzywą i pokazuje kształt całości: płaski środek, przedwczesny szczyt i finał słabszy od sceny ze środka.
Tabela wątków (matryca scena–wątek)
Tabela wątków to siatka scen i linii fabularnych, na której widać, który wątek zamilkł zbyt długo, który pożarł resztę i która scena nie posuwa niczego.
Arkusz sceny (cele, konflikt, zwrot)
Arkusz sceny rozkłada jedną scenę na cel, przeszkodę i zwrot. Najwięcej pokazuje przy scenie już napisanej, w której wszystko jest poprawne, a nic się nie przewraca.
Mapa miejsca akcji (rysunkowy plan świata)
Mapa miejsca akcji trzyma odległości w ryzach, podpowiada inscenizację i sama produkuje kłopoty dla bohaterów. Rysunek roboczy, nie plakat nad biurkiem.
Słownik świata (glosariusz)
Słownik świata to wewnętrzny spis nazw, terminów i praw wymyślonej rzeczywistości. Pilnuje jednej pisowni i jednej reguły, żeby świat nie rozjechał się po dwustu stronach.
Freewriting (szybkopis - odkrywcze pisanie)
Freewriting, czyli szybkopis, polega na pisaniu bez zatrzymania i bez oceniania, żeby wyprzedzić wewnętrznego cenzora. Efektem jest surowiec do obróbki, nie gotowy tekst.
Harmonogram pisania (rutyna jako narzędzie)
Rutyna pisania scenariusza to stała pora, stałe miejsce i norma możliwa do dowiezienia w gorszy dzień. Skończone teksty biorą się z kalendarza, nie z natchnienia.
Dokument tonu (referencje tonalne)
Dokument tonu to krótka notatka, która ustala rejestr, temperaturę i punkty odniesienia utworu, żeby głos nie dryfował przez kolejne miesiące pisania.
Lista obietnic i spłat (zasiew–żniwo)
Lista obietnic i spłat to rejestr, w którym każdy zasiew ma swoją rubrykę wypłaty. Wyłapuje wątki zawieszone i rozwiązania bez przygotowania, zanim zauważy je widz.
Mapa wiedzy postaci (kto-co-wie, kiedy)
Mapa wiedzy postaci to siatka pilnująca, kto co wie i od której sceny. Wyłapuje wiedzę wziętą znikąd i pokazuje, gdzie z różnicy poziomów rodzi się ironia albo suspens.
Ograniczenie jako narzędzie twórcze (twórcze więzy)
Ograniczenie jako narzędzie twórcze działa wtedy, gdy naciska na temat. Jedna lokacja, doba akcji albo zakaz muzyki potrafią wypchnąć autora poza pierwszy oczywisty pomysł.
Wywiad z postacią (character interview)
Wywiad z postacią to rozmowa, w której autor zadaje pytania i odpowiada głosem bohatera. Zostaje po niej składnia, unik i zdanie, którego nikt by nie wymyślił przy biurku.
Tytuły porównawcze (comps): X spotyka Y
Tytuły porównawcze, czyli comps, ustawiają projekt na półce jednym zdaniem o dwóch znanych dziełach. O tym, jak dobrać je uczciwie i kiedy porównanie zaczyna szkodzić.
Mapa myśli: jak rozgałęzić pomysł przed pisaniem
Mapa myśli rozkłada pomysł na gałęzie, zanim powstanie jakakolwiek kolejność scen. Co daje rysowanie promieniste i w którym momencie ładny diagram zaczyna zastępować pisanie.
Na czym powstaje film: taśma, klatka, rozdzielczość
Rodzaje taśmy filmowej, od szesnastki po IMAX, i proporcje kadru rozstrzygają, ile świata mieści się obok bohatera. Cyfra zamieniła milimetry na piksele.