Słownik świata (glosariusz) to dokument, który kataloguje terminy, nazwy, prawa i obyczaje twojego świata z definicjami i pisownią — wewnętrzny leksykon dla spójności. Niezbędny wszędzie, gdzie świat gęsto zbudowany — w SF, fantasy, powieści historycznej. Odróżnia go od notatek z dokumentacji: glosariusz mieści zmyślony kanon, nie zebrane fakty. Pułapka jest podwójna: z jednej strony brak kanonu — nazwy i prawa dryfują: imię bohatera w trzech pisowniach, reguła magii przecząca sobie między aktami; świat robi się niechlujny, a czytelnik mu nie ufa; z drugiej słownik zamiast opowieści — budujesz wyczerpujący leksykon i albo wsypujesz go potem do tekstu, albo dłubiesz świat bez końca; narzędzie spójności zmienia się w zrzut ekspozycji, a opowieść tonie w wiedzy o świecie. Sekret: prowadź żywy słownik jako jedno źródło prawdy o terminach i prawach świata — ale traktuj go jak narzędzie biurka, które służy opowieści, nie surowiec do wsypania w scenariusz; ani dryf bez kanonu, ani wiedza o świecie zamiast historii.
Wizualną intuicję daje plansza z Metamorphosis insectorum Surinamensium Marii Sibylli Merian (1705) — przyrodniczy atlas, w którym każdy okaz — roślina, owad, stadia rozwoju — jest narysowany dokładnie i opisany. Skatalogowany inwentarz świata — i tym jest słownik świata. To jest sedno: spisujesz nazwy, terminy i reguły świata w jedno źródło, by trzymał się kupy.
Kanon. Słownik świata to stara praktyka twórców światów: pisarz fantasy czy SF trzyma „biblię” ze zmyślonymi słowami, językami i prawami; na końcu eposu puchnie zmyślona encyklopedia. Serialowa „biblia” zamyka kanon i pisownię imion dla całego zespołu. Czai się tu „choroba demiurga”: bezkres budowania świata zamiast pisania. Polski kanon: „Pan Lodowego Ogrodu” Jarosława Grzędowicza — gęsty świat z własnymi nazwami, ludami i prawami, który trzyma się kupy dzięki konsekwentnemu wewnętrznemu leksykonowi.
Pięć reguł. Pierwsza: leksykon świata, nie notatki z dokumentacji — glosariusz trzyma zmyślony kanon, nie zebrane fakty (zobacz osobny artykuł o dokumentacji). Druga: jedno źródło prawdy dla spójności — jedna pisownia, reguła i znaczenie, jak oś czasu pilnuje zdarzeń (zobacz osobny artykuł o osi czasu i ciągłości). Trzecia: siostra mapy, tylko słowna — mapa trzyma przestrzeń, słownik — terminy i prawa świata (zobacz osobny artykuł o mapie miejsca akcji). Czwarta: jak życiorys, ale dla świata — to referencja świata, tak jak życiorys to referencja postaci (zobacz osobny artykuł o życiorysie postaci). Piąta: żywy dokument, nie zrzut do tekstu — rośnie ze światem, ale służy spójności, nie wsypaniu wiedzy o świecie do scenariusza (zobacz osobny artykuł o notatniku pisarza).
Pytanie warsztatowe: wróć do przyrodniczego atlasu i zajrzyj do swojego słownika: czy nazwy, pisownia i prawa trzymają się w jednym źródle — czy imię bohatera ma trzy warianty, a reguła przeczy sobie między aktami? I czy słownik wciąż służy opowieści — czy stał się wiedzą o świecie, która kusi, by wsypać ją do tekstu?