Przejdź do treści

Polski serial telewizyjny: od Klossa do streamingu

William Hogarth, Modne małżeństwo, scena pierwsza, około 1743, olej - bogato zdobiona sala z obrazami w złoconych ramach, po prawej starszy arystokrata w peruce siedzi z obandażowaną nogą wspartą na podnóżku i pokazuje rozwinięte drzewo genealogiczne, przy stole mieszczanin w okularach studiuje dokument, po lewej młody mężczyzna w błękitnym stroju odwrócony plecami przegląda się w lusterku, obok niego dziewczyna w białej sukni nawleka pierścionek na chusteczkę i słucha pochylonego nad nią prawnika, a przez okno w głębi widać niedokończoną budowlę
William Hogarth, Modne małżeństwo — scena pierwsza (ok. 1743). Pierwszy z sześciu obrazów jednej historii: osiemnastowieczny serial w odcinkach. Każdy obraz domyka swoje, a wszystkie tworzą jeden łuk. Źródło: Wikimedia Commons · Public Domain (PD-Art)
Odsłuchaj

Każdy odcinek serialu wykonuje naraz dwie sprzeczne prace: musi się domknąć, żeby dało się go obejrzeć jednego wieczoru, i musi zostawić szparę, żeby ktokolwiek włączył następny. Cała reszta rzemiosła serialowego, od budowy postaci po długość sezonu, wynika z tego napięcia.

Polska telewizja rozwiązała to zadanie wcześnie. Stawka większa niż życie, napisana przez duet ukryty pod nazwiskiem Andrzej Zbych, dawała co tydzień jedną zamkniętą misję Hansa Klossa, z zagadką postawioną w pierwszych minutach i rozwiązaną przed napisami. Nad tym wisiał łuk, którego żaden odcinek nie zamykał, bo oficer w mundurze wroga żyje dokładnie tak długo, jak długo trzyma się jego przykrywka.

Konstrukcja jest starsza od telewizji. William Hogarth rozpisał Modne małżeństwo na sześć obrazów, z których pierwszy pokazuje negocjowanie ślubu syna hrabiego z córką bogatego kupca, kontrakt na stole obok sakiew z pieniędzmi i dwa psy spięte jednym łańcuchem u stóp przyszłej pary. Każde płótno ogląda się osobno, a wszystkie razem prowadzą do finału przesądzonego już przy tym łańcuchu. Telewizja odziedziczyła ten układ i szlifuje go od sześćdziesięciu lat.

Drugi silnik napędza sam upływ czasu. Dom Jerzego Janickiego i Andrzeja Mularczyka prowadził mieszkańców jednej warszawskiej kamienicy od roku czterdziestego piątego przez kolejne dekady, a powstawał tak długo, że aktorzy starzeli się razem z rolami. Hak na końcu odcinka jest w takiej budowie mniej potrzebny, bo widz wraca nie po rozwiązanie zagadki, ale po ludzi, których zna od dziecka.

Postać serialowa musi wytrzymać setki godzin ekranu i jest to zupełnie inne wymaganie od tego, które stawia film. Najprościej spełnia się je zbiorowo. Ranczo, pisane pod pseudonimem Robert Brutter, postawiło na całą wieś, w której proboszcz, wójt, ławka pijaków i przyjezdna właścicielka dworu wymieniają się na pierwszym planie tydzień po tygodniu. Jeden protagonista zużywa się szybciej, niż zdąży się skończyć drugi sezon.

Na przeciwnym biegunie stoi produkcja codzienna. Klan i M jak miłość, dwie telenowele Telewizji Polskiej, idą od przełomu wieków bez widoku na finał, a ich paliwem jest nawyk widza i stała godzina emisji. Taka forma nie może sobie pozwolić na zamknięcie, więc zamiast łuku ma rytm, a scenarzysta oddaje kilkanaście stron tygodniowo i pilnuje, żeby żaden wątek nie skończył się naprawdę.

Platformy przesunęły jednostkę z odcinka na sezon. Król według powieści Szczepana Twardocha dostał w Canal+ jeden zamknięty łuk, po którym nic nie musi zostać otwarte. Widz ogląda całość ciągiem, więc hak przestał zatrzymywać na tydzień i zaczął zatrzymywać na kilkanaście sekund, tyle ile trwa odliczanie do automatycznego startu kolejnego odcinka. Napięcie przeniosło się z końcówki na pierwszą minutę.

Porzucana bywa zwykle ta pierwsza praca. Odcinek przestaje cokolwiek domykać, cały ciężar spada na obietnicę finału, a serial zamienia się w jeden nieskończony środek. Widz wysiada z niego koło trzeciego wieczoru i nie umie potem powiedzieć, o czym to właściwie było. Kloss musiał wygrać każdy tydzień z osobna i dlatego wszystkie osiemnaście odcinków da się dziś obejrzeć pojedynczo, bez straty.