Postać-cień to figura — zwykle antagonista, czasem sobowtór — ucieleśniająca wyparty mrok bohatera: kim mógłby się stać, czego w sobie nie chce widzieć. To psychologiczne lustro: starcie z cieniem jest starciem z własnym mrokiem. Inaczej niż złoczyńca (zewnętrzna przeszkoda) czy postać kontrastowa (różnica podkreślająca cechy), cień jest spleciony z psychiką bohatera: ta sama rana, odwrotne rozwiązanie. Jego cechy: ten sam korzeń, inny wybór (dzieli z bohaterem ranę lub pragnienie, lecz rozwiązane mrocznie); kusi i ma swoją rację (mroczna droga jest pociągająca); bohater rozpoznaje w nim siebie — groza tkwi w pokrewieństwie; a finał często każe cień zintegrować, nie tylko zniszczyć. Pułapka jest podwójna: z jednej strony cień bez lustra — robisz antagonistę „mrocznym”, ale nie odbija on niczego z bohatera: zwykły zły typ, więc nie cień; z drugiej sobowtór zbyt dosłowny — walisz „bliźniacze zło” i monolog „jesteśmy tacy sami” bez prawdy pod spodem. Sekret: zwiąż cień z bohaterem — wspólna rana, odwrotny wybór — by starcie było starciem z sobą; nie obcy złoczyńca ani dosłowny bliźniak z przemową, lecz pokrewieństwo czute w ranie i wyborze.
Wizualną intuicję daje Jak spotkali samych siebie Dantego Gabriela Rossettiego (ok. 1864) — para w mrocznym lesie staje naprzeciw świetlistych sobowtórów. Z lasu wychodzi twoje własne mroczne odbicie — i tym jest postać-cień. To jest sedno: nie obcy złoczyńca, lecz to, co bohater w sobie wyparł, ubrane w drugą postać.
Kanon. Cień ma długi rodowód: psychologiczny Cień Junga (wyparta strona ja), bohater i wróg jako dwie twarze jednej monety, gotycki sobowtór — rozdwojony doktor, portret kryjący zepsucie, sekretny współpasażer. Detektyw i zbrodniarz bywają lustrem. To nie foil ani sympatyczny złoczyńca — to mroczne odbicie psychiki bohatera. Polski kanon: niesamowite opowieści Stefana Grabińskiego — „polskiego Poego” — w których sobowtór i mroczne drugie ja wracają, by skonfrontować bohatera z tym, co wyparł.
Pięć reguł. Pierwsza: lustro, nie kontrast — cień odbija mroczne ja bohatera, nie różni się, by je tylko podkreślić (zobacz osobny artykuł o postaci kontrastowej). Druga: ten sam korzeń, inny wybór — cień dzieli z bohaterem ranę lub dar, rozwiązane odwrotnie (zobacz osobny artykuł o skazie bohatera). Trzecia: kusi i ma rację — mroczna droga musi być pociągająca i bronić się logiką (zobacz osobny artykuł o złoczyńcy, który ma rację). Czwarta: „kim mógłbyś się stać” — cień uosabia upadek, którego bohater się broni, jak łuk negatywny w jednej postaci (zobacz osobny artykuł o łuku negatywnym). Piąta: zintegruj, nie tylko pokonaj — łuk często wieńczy uznanie cienia za część siebie, nie samo jego zniszczenie (zobacz osobny artykuł o łuku postaci).
Pytanie warsztatowe: wróć do wędrowców i ich sobowtórów i spójrz na swojego antagonistę: czy odbija ranę bohatera, rozwiązaną mrocznie — czy to tylko obcy zły typ? I czy starcie z nim jest starciem bohatera z samym sobą?