Postać i bohaterowie
Łuk postaci: droga od A do Z bez ściemy
Łuk postaci to co innego niż dosypywanie bohaterowi szczegółów. Liczy się to, co postać wybiera pod presją. Cztery kształty łuku, want kontra need, pułapka franczyz.
Antybohater kontra złoczyńca: cienka granica między Walterem White a Hannibalem Lecterem
Antybohater i złoczyńca robią to samo, ale widz reaguje inaczej. Walter White, Hannibal Lecter, Tom Ripley, Tony Soprano — gdzie kończy się jeden, a zaczyna drugi.
Skaza bohatera: dlaczego idealna postać jest nudna
Hamartia, fatal flaw, tragic flaw — skaza, która jednocześnie czyni bohatera wielkim i go niszczy. Od Achillesa po Waltera White'a. Warsztat scenarzysty.
Mentor, który musi umrzeć: dlaczego Gandalf, Obi-Wan i Dumbledore odchodzą w tym samym akcie
Gandalf, Obi-Wan, Dumbledore, Mickey, Mr. Miyagi — wszyscy odchodzą w tym samym akcie. Dlaczego mentor musi zniknąć, by bohater dorósł. Warsztat scenarzysty.
Save the Cat moment: pierwsza scena, która buduje sympatię
Save the Cat to scena, w której bohater zyskuje sympatię widza w pierwszych 10 stronach. Snyder, Aladyn, Walter White, John Wick. Warsztat scenarzysty.
Femme fatale dziś: co zostało z archetypu po #MeToo
Femme fatale to najstarszy i najbardziej kłopotliwy archetyp kobiety w literaturze. Salome, Phyllis, Amy Dunne, Villanelle. Jak pisać go dziś. Warsztat scenarzysty.
Postać, która się nie zmienia: fenomen Sherlocka Holmesa
Flat arc to bohater, który ma swoją prawdę i nie oddaje jej pod presją. Zmienia się świat wokół niego. Sherlock Holmes, Atticus Finch, kapitan Kloss.
Złoczyńca ma rację: antagonista, który jest bohaterem własnej historii
Jak napisać dobrego złoczyńcę: dać mu krzywdę, spójną logikę i argument, którego bohater nie zbywa machnięciem ręki. Milton, Dostojewski, Coogler, Sienkiewicz.
Pragnienie a potrzeba: czego chce bohater, a czego potrzebuje
Pragnienie to cel, który bohater widzi i nazywa. Potrzeba to brak, o którym nie ma pojęcia, dopóki nie straci wszystkiego. Rocky, Midas, Soplica, Pip.
Bohater zbiorowy: kiedy bohaterem jest grupa
Bohater zbiorowy to opowieść, w której protagonistą jest grupa, a łuk należy do relacji między ludźmi. Siedmiu samurajów, Kanał, Chłopi.
Postać kontrastowa (foil): bohater w lustrze
Postać kontrastowa (foil) oświetla bohatera różnicą, która coś waży. Sancho przy Don Kichocie, Salieri przy Mozarcie. Antagonista blokuje cel, foil odsłania charakter.
Bohater tragiczny: hamartia i upadek
Bohater tragiczny spada z własnej winy, a nie z pecha. Czym jest hamartia, po co Arystotelesowi katharsis i dlaczego Willy Loman jest tragiczny tak samo jak Edyp.
Bohater niechętny: gdy bohater nie chce być bohaterem
Bohater niechętny dostaje rolę, o którą nie prosił. Jego opór musi mieć konkretne źródło i realną cenę, inaczej zgoda na końcu nic nie waży.
Łuk negatywny: upadek postaci
Łuk negatywny postaci to zejście złożone z kroków tak małych, że każdy da się wytłumaczyć. Dorian Gray, Karol Borowiecki i Michael Corleone idą tą samą drogą.
Bohater aktywny: sprawczość, która napędza fabułę
Bohater aktywny w scenariuszu to nie ten, który biega, tylko ten, którego wybory wywołują dalsze zdarzenia. Ripley, Kwinto i Mateusz z Chce się żyć.
Postać okrągła i płaska
Postać okrągła i płaska w ujęciu Forstera. Okrągła potrafi zaskoczyć przekonująco, płaska mieści się w jednej cesze, a płaskość nie jest wadą, tylko wyborem.
Bohater everyman (zwykły człowiek)
Bohater everyman to zwykły człowiek bez mocy i bez przeznaczenia, przez którego widz patrzy na świat. Działa tak długo, jak długo wygrywa po ludzku.
Bohater pikarejski (łotrzyk / trickster)
Bohater pikarejski żyje sprytem i urokiem, a wspinając się po cudzych szczeblach, obnaża zepsucie każdego z nich. Nawrócenie łotrzyka gasi całą opowieść.
Postać-cień (mroczne lustro bohatera)
Postać-cień dzieli z bohaterem ranę i pragnienie, tylko w kluczowym momencie wybrała inaczej. Starcie z nią jest starciem z człowiekiem, którym mógł się stać.
Trickster (oszust-figlarz)
Trickster łamie reguły, sam się nie zmieniając, i przestawia wszystkich wokół siebie. Jego chaos musi coś realnie naruszyć, inaczej zostaje etatowy dowcipniś.
Bohater rezoner (głos myśli utworu)
Bohater rezoner wypowiada myśl utworu z wnętrza fikcji. Od Moliera po Czechowa działa wtedy, gdy ma własną stawkę, a nie wtedy, gdy wygłasza kazanie.
Rana bohatera (zranienie założycielskie)
Rana bohatera to strata sprzed pierwszej strony, z której wyrastają jego fałszywe przekonanie i skaza. Poznajemy ją po zachowaniu, nie po monologu o traumie.
Kłamstwo, w które wierzy bohater (the lie)
Kłamstwo, w które wierzy bohater, to fałszywe przekonanie wyrosłe z rany. Napędza jego pragnienie, zasłania potrzebę, a cały łuk polega na jego rozbieraniu.
Charakteryzacja przez działanie (action is character)
Charakteryzacja przez działanie wypycha z tekstu przymiotniki. Bohatera poznajemy po wyborach, które coś kosztują, nie po tym, co o nim mówią.
Antagonista (siła oporu, nie złoczyńca)
Antagonista to siła oporu, nie zawsze złoczyńca. Bywa nim rywal, system, żywioł albo lęk bohatera, byle napierał z mocą równą jego celowi.
Dylemat moralny (wybór nie do wygrania)
Dylemat moralny stawia bohatera między dwiema wartościami, z których każda coś zabiera. Zamknij boczne wyjścia i nie ratuj postaci przed stratą.
System postaci (sieć kontrastów wokół bohatera)
System postaci to obsada zaprojektowana jako sieć, w której każda ważna postać jest inną odpowiedzią na to samo pytanie, a mimo to zostaje człowiekiem.
Wielkie wejście (wprowadzenie postaci)
Wprowadzenie postaci w scenariuszu to kilkanaście sekund, które ustawiają widza na resztę filmu. Jak zbudować wejście zdradzające charakter.
Powiernik (confidant): zaufane ucho bohatera
Powiernik to zaufane ucho bohatera, dzięki któremu wnętrze staje się sceną. Daj mu własną wolę i realne ryzyko, a zwierzenie zacznie ważyć.
Deuteragonista: jak pisać bohatera numer dwa
Deuteragonista to numer dwa opowieści. Ma własne pragnienie i własny łuk, a mimo to ostatnia decyzja należy do protagonisty. Sancho Pansa, Rzecki, Zagłoba.
Strażnik progu: jak rozegrać bramkarza na granicy światów
Strażnik progu (threshold guardian): postać, która nie chce pokonać bohatera, tylko sprawdzić, czy dorósł do przejścia. Sfinks, Vogler, Lecter, odźwierny Kafki.
Herold: jak zwiastun wzywa bohatera do przygody
Herold (zwiastun) to postać, siła albo zdarzenie, które przynosi wezwanie do przygody i odcina bohaterowi powrót do zwykłego życia. Gogol, Kafka, Pawlikowski.
Postać zmiennokształtna: jak rozegrać niepewną lojalność
Postać zmiennokształtna trzyma widza w niepewności co do swojej lojalności. Oba odczyty muszą dać się obronić, a zwrot ma wynikać z prawdziwego rozdarcia.