Dylemat moralny zmusza bohatera do wyboru między dwiema wartościami, gdzie każda droga coś drogo kosztuje — nie dobro kontra zło, lecz dobro kontra dobro. To najostrzejsze narzędzie charakteryzacji: człowiek odsłania się w tym, co poświęca, gdy nie może mieć obu naraz. Dylemat musi być prawdziwy — obie opcje realnie kosztowne, bez łatwej furtki — i osobisty: ma uderzać w to, co ta postać ceni najmocniej: lojalność kontra sprawiedliwość, miłość kontra obowiązek. Pułapka jest podwójna: z jednej strony fałszywy dylemat — opcje nie są równe, jedna jest wyraźnie słuszna albo druga nic nie kosztuje, więc nie ma wyboru. Z drugiej dylemat wymigany — stawiasz trudny wybór, po czym pozwalasz bohaterowi albo fabule uciec: pojawia się trzecia opcja, nikt nie płaci, a widz czuje się oszukany. Sekret: zbuduj dylemat między dwiema rzeczami, które bohater naprawdę ceni, bez bezkosztowego wyjścia, i każ mu wybrać i zapłacić — poświęcenie jest charakteryzacją; ani fałszywy wybór dobra ze złem, ani wybór, z którego bohater się wykręca; to, co człowiek oddaje pod presją, jest tym, kim jest.
Wizualną intuicję daje Herkules na rozstajach Annibala Carracciego (1596) — heros stoi między dwiema kobietami uosabiającymi dwie drogi i musi wybrać jedną, tracąc drugą. Tym jest dylemat — rozstaj, na którym żadnej ścieżki nie da się obrać za darmo. To jest sedno: postaw bohatera między dwiema wartościami, których nie pogodzi, i każ wybrać, płacąc realną cenę.
Kanon. Dylemat moralny to wybór między wartościami, nie między dobrem a złem: bohater odsłania się w tym, co oddaje, nie mogąc ocalić obu. Wybór jest czynem, który charakteryzuje mocniej niż deklaracja, a jego ciężar ściera pragnienie z potrzebą postaci. Dawna rana podpowiada, której wartości bohater nie odda. Polski kanon: „Dekalog” Krzysztofa Kieślowskiego — gdzie każdy odcinek osadza bohatera w dylemacie, w którym obie drogi coś niszczą, a wybór i jego cena odsłaniają człowieka.
Pięć reguł. Pierwsza: wybór to czyn, który definiuje — to, co bohater poświęca, mówi o nim więcej niż słowa (zobacz osobny artykuł o charakteryzacji przez działanie). Druga: dylemat ściera pragnienie z potrzebą — trudny wybór często zmusza, by oddać jedno za drugie (zobacz osobny artykuł o pragnieniu i potrzebie). Trzecia: rana wskazuje, czego nie odda — dawna krzywda decyduje, której wartości bohater broni do końca (zobacz osobny artykuł o ranie bohatera). Czwarta: dylemat osacza kłamstwo — wybór potrafi zapędzić w róg fałszywe przekonanie postaci (zobacz osobny artykuł o kłamstwie bohatera). Piąta: najczarniejszy dylemat niszczy każdą drogą — gdy każda opcja coś zabija, rodzi się tragedia (zobacz osobny artykuł o bohaterze tragicznym).
Pytanie warsztatowe: wróć do herosa z obrazu na rozstaju dróg i spójrz na swój kluczowy wybór bohatera: czy obie opcje naprawdę kuszą i kosztują, czy jedna jest oczywiście słuszna? I czy bohater płaci za wybór, czy wymyka mu się przez trzecią furtkę?