*Blok twórczy rzadko jest mistyczną przypadłością — to zwykle objaw z rozpoznawalną przyczyną, a lek zależy od przyczyny. „Blok” to nie jedno: bywa perfekcjonizmem (włączasz wewnętrznego redaktora za wcześnie i piszesz oraz poprawiasz naraz), strachem (przed porażką, przed przepaścią między smakiem a umiejętnością), wyczerpaniem (wyschłeś), złym punktem startu albo — najczęściej niedocenianym — sygnałem, że problem jest wyżej: scena lub konstrukcja są zepsute, a zacięcie to informacja. Pułapka jest podwójna: mitologizować blok jako brak natchnienia do przeczekania (pustka żywi się bezczynnością — przełamujesz ją pracą, nie czekaniem) oraz forsować blok, który jest diagnozą (dopisujesz wtedy błędne strony).*
Wizualną intuicję daje Melancholia I Albrechta Dürera (1514, miedzioryt) — uskrzydlona postać Melancholii siedzi bezczynnie z głową wspartą na dłoni, otoczona narzędziami tworzenia i wiedzy: cyrklem, bryłą geometryczną, klepsydrą, wagą, a obok leży nieużyty kamień młyński. Dürer pokazał geniusza w zaciśnięciu — umysł wyposażony we wszystko, by tworzyć, i niezdolny do ruchu. To jest sedno bloku: nie brak narzędzi, lecz paraliż zdolnego umysłu, który ma wszystko, by działać, a nie działa.
Kanon. Anne Lamott (Ptak za ptakiem) dała najlepszą receptę: pozwól sobie na „kiepski pierwszy szkic”, bo nikt nie pisze od razu dobrze. Stephen King (Jak pisać) zaleca dzienną normę i pisanie „przy zamkniętych drzwiach” — najpierw dla siebie, potem dla czytelnika. Ernest Hemingway radził kończyć pracę, gdy jeszcze wiesz, co dalej, by jutro mieć od czego ruszyć. Filmowo: Kaufman Adaptacja (rzecz wprost o bloku), Coenowie Barton Fink, a Lśnienie zamieniło blok w horror. Polski kanon: Wisława Szymborska w Poczcie literackiej tłumaczyła debiutantom, że pisanie to praca, nie czekanie na muzę.
Pięć reguł. Pierwsza: blok to objaw, nie choroba — ma przyczynę; najpierw ją rozpoznaj, bo lek od niej zależy. Druga: rozdziel pisanie od poprawiania — wyłącz wewnętrznego redaktora na czas brudnopisu; daj sobie prawo do złego pierwszego szkicu (zobacz osobny artykuł o pierwszym szkicu). Trzecia: obniż stawkę — pisz źle naumyślnie, ustaw mikronormę (jedno zdanie, dwieście słów); powaga karmi pustkę. Czwarta: czasem blok ma rację — jeśli stoisz, sprawdź, czy nie pękła scena albo konstrukcja; zacięcie bywa sygnałem, nie wrogiem (zobacz osobny artykuł o strukturze trzech aktów). Piąta: ruszaj, nie czekaj — pisz nie po kolei, przeskocz zaciętą scenę, zmień medium (ręcznie, dyktando); omiń pułapki czekania na muzę i forsowania bloku-diagnozy.
Pytanie warsztatowe: u Dürera Melancholia tonie w bezruchu wśród wszystkich narzędzi — brak jej nie środków, lecz ruchu. Gdy następnym razem staniesz, zapytaj nie „czemu nie mam natchnienia”, lecz „co dokładnie mnie blokuje — perfekcjonizm, strach, zmęczenie czy zepsuta scena”? Diagnoza wskaże lek; czekanie na muzę go nie zastąpi.