„Zabij swoje skarby” to najtrudniejsze polecenie warsztatu: wytnij właśnie to, z czego jesteś najbardziej dumny — błyskotliwą kwestię, popisową scenę, zdanie noszone od pierwszego szkicu — jeśli nie pracuje na całość. Skarb nie jest zły — bywa najlepszą rzeczą, jaką napisałeś. Problem w tym, że stoi sam dla siebie, nie dla historii — i ją spowalnia. Pułapka jest podwójna: z jednej strony oszczędzasz ulubieńca, bo kosztował najwięcej pracy, więc naginasz wokół niego resztę; z drugiej — gdy złapiesz smak cięcia, okaleczasz to, co naprawdę potrzebne. Cała sztuka to rozróżnienie: skarb, który nie służy, od sceny, bez której fabuła się sypie.
Wizualną intuicję daje Wiosna (Ver) Pietera van der Heydena wg Pietera Bruegla starszego (1570, Metropolitan Museum) — sztych pokazuje zakładanie ogrodu: jedni obsadzają grządki, ale drudzy przycinają, strzygą i prowadzą rozrośnięte rośliny, nadając całości kształt. Bruegel pokazał, że ogród powstaje przez cięcie tak samo jak przez sadzenie — bujny pęd puszczony samopas psuje wzór. To jest sedno: skarb to często zdrowy, piękny pęd; tniesz go nie dlatego, że brzydki, lecz że rośnie nie tam, gdzie trzeba.
Kanon. Powiedzenie ukuł Arthur Quiller-Couch w 1914 roku — „morduj swoje ukochane” — choć przypisuje się je Faulknerowi; wersję „kill your darlings” rozsławił Stephen King. Filmowo prawda mieszka w montażowni: najlepsze ujęcia lądują na podłodze, bo film skleja się bez nich. Polski kanon: Krzysztof Kieślowski kręcił dużo, a potem ciął bezlitośnie — film rodzi się przy stole montażowym, a ukochane sceny ginęły, by całość oddychała.
Pięć reguł. Pierwsza: rozpoznaj skarb po objawach — to fragment, którego bronisz najzacieklej i wokół którego naginasz resztę; najłatwiej go wypatrzyć, czytając tekst na zimno, oczami obcego (zobacz osobny artykuł o czytaniu na zimno). Druga: pytaj o funkcję, nie o urodę — nie „czy to dobre?”, lecz „co to robi dla historii?”; skarb, który tylko błyszczy, a nic nie posuwa, jest ozdobą, nie cegłą (zobacz osobny artykuł o scenie jako jednostce). Trzecia: nie tnij na śmierć — przenieś do schowka — wytnij, ale zachowaj w pliku „wycięte”; ulubiona fraza bywa reliktem pierwszego szkicu (zobacz osobny artykuł o pierwszym szkicu), a w schowku czeka na inny projekt. Czwarta: sprawdź, czy fabuła stoi bez niego — przeczytaj scenę po cięciu; jeśli nikt nie zauważy braku, skarb był ozdobą; jeśli konstrukcja się sypie, to nośna ściana (zobacz osobny artykuł o strukturze trzech aktów). Piąta: odróżniaj cięcie od okaleczania — to skalpel, nie maczeta; tnij zbędne, nie konieczne; gdy wycinasz sens, by udowodnić sobie hart, odłóż nóż (zobacz osobny artykuł o kompresji).
Pytanie warsztatowe: spójrz na swój tekst jak na ten ogród Bruegla — który pęd rozrósł się najbujniej i najbardziej cię cieszy? Uczciwie: nadaje on całości kształt, czy tylko zasłania wzór? Jeśli boisz się go tknąć właśnie dlatego, że jest najpiękniejszy — to pierwszy do nożyc.