Korekta to ostatni przebieg: gdy fabuła już działa, struktura trzyma, a zdania są dopieszczone, polujesz wyłącznie na błędy powierzchni — literówki, interpunkcję, gramatykę, zgodność z formatem i spójność pisowni: imiona, nazwy miejsc, wielkie litery. To nie redagowanie (ulepszanie), lecz korygowanie (poprawianie błędu). Idzie na końcu: nie ma po co korygować prozy, którą jeszcze wytniesz, a błędy widać najłatwiej, gdy nic się już nie zmienia. Pułapka jest podwójna: z jednej strony korekta pominięta — wysyłasz tekst prosto z ostatniego przebiegu, więc roi się od literówek, bohaterka jest Anną w scenie trzeciej, a Anią w czterdziestej, format się sypie; czytelnik rejestruje niechlujstwo, zanim zarejestruje opowieść. Z drugiej korekta za wcześnie albo wieczna — korygujesz zdania, które i tak wylecą, albo poprawiasz przecinki bez końca, byle nie skończyć. Sekret: zrób korektę jako ostatni przebieg i szukaj usterek powierzchni technikami, które odświeżają spojrzenie — czytaj na głos, czytaj wstecz, wydrukuj — aż oko przestanie się autopoprawiać; potem przestań; ani jej nie pomijaj, ani w niej nie zamieszkuj.
Wizualną intuicję daje Św. Hieronim w pracowni Antonella da Messina (ok. 1475) — uczony, który przełożył i wygładził tekst Biblii, pochłonięty drobiazgową lekturą. Tym jest korekta — skupiony, ostatni przebieg, w którym tropi się już tylko błąd. To jest sedno: gdy reszta jest zrobiona, przeczytaj tekst jeszcze raz tylko pod kątem usterek, aż żadna literówka się nie prześliźnie.
Kanon. Korekta to przebieg na błąd, nie na ulepszenie: stała kolejność każe zostawić ją na koniec, gdy fabuła, struktura i styl są już zamknięte. Sąsiaduje z cyzelowaniem zdania (poprawia styl) i z przebiegiem pod kątem spójności (pilnuje logiki); korekta czyści powierzchnię. Polski kanon: „Alchemia słowa” Jana Parandowskiego — gdzie cierpliwe czyszczenie tekstu opisane jest jako rzemiosło, a ostatni szlif odróżnia brudnopis od dzieła.
Pięć reguł. Pierwsza: korekta to nie cyzelowanie — cyzelowanie poprawia styl, korekta łapie tylko błąd; to dwa różne przebiegi (zobacz osobny artykuł o cyzelowaniu zdania). Druga: wieczna korekta to ucieczka — poprawianie przecinków bez końca to wymówka, by nie skończyć (zobacz osobny artykuł o tym, kiedy przestać poprawiać). Trzecia: czytaj na głos — ucho łapie literówkę i zgrzyt, które oko przeskakuje (zobacz osobny artykuł o czytaniu na głos). Czwarta: pilnuj spójności zapisu — jedno imię, jedna pisownia, jeden format przez cały tekst (zobacz osobny artykuł o przebiegu pod kątem spójności). Piąta: najpierw tnij, potem koryguj — nie ma sensu korygować zdań, które i tak wylecą (zobacz osobny artykuł o cięciu dziesięciu procent).
Pytanie warsztatowe: wróć do skupionego uczonego z obrazu i spójrz na swój ostatni szkic: czy zrobiłeś osobny przebieg tylko na błędy — literówki, format, jedno imię pisane wszędzie tak samo? A może go pomijasz albo grzęźniesz w nim, polerując przecinki, byle nie wysłać?