Najtrudniej przeczytać własny scenariusz tak, jak przeczyta go ktoś obcy — bo w głowie masz wszystko, czego nie ma na stronie: intencje, ton, sceny, których nie napisałeś. Rewizja to nie poprawianie przecinków, lecz odzyskanie dystansu: zobaczyć tekst zimnym okiem widza, który nie wie nic poza tym, co dostał. Dlatego pierwsza zasada rewizji brzmi: nie czytaj od razu. Pułapka to zakochanie we własnym odbiciu — bronisz każdej linijki, bo pamiętasz, ile cię kosztowała, i nie widzisz, że właśnie ta ulubiona scena zatrzymuje film.
Wizualną intuicję daje Narcyz (Jan Cossiers, ok. 1650, Prado w Madrycie). Młodzieniec pochyla się nad źródłem i nie może oderwać wzroku od własnego odbicia — wydaje mu się tak piękne, że zapomina o całym świecie i usycha nad wodą. To jest dokładnie stan autora wpatrzonego we własny tekst: zachwyt zamyka oczy na wszystko inne. To jest sedno: rewizja wymaga spojrzenia odwrotnego niż u Narcyza — nie zakochanego, lecz cudzego, chłodnego, gotowego dostrzec skazę tam, gdzie ty widzisz samo piękno.
Kanon. Najsłynniejszą zasadę rewizji ukuł sto lat temu Arthur Quiller-Couch: „zabij swoje ukochane” — wytnij to, co kochasz najbardziej, jeśli nie służy całości. Reguła przetrwała, bo trafia w sedno: największe szkody robi nie słaba scena, lecz ulubiona, której bronisz wbrew historii. W kinie mówi się, że film pisze się trzy razy — w scenariuszu, na planie i w montażu — i często dopiero w montażowni z chaosu wyłania się rytm całości. Polski kanon: Tadeusz Różewicz całą swoją poetykę zbudował na odejmowaniu — ciął język do kości, ufając, że to, co zostaje po usunięciu ozdób, jest mocniejsze niż to, co dopisane.
Pięć reguł. Pierwsza: odłóż tekst, zanim go przeczytasz — świeżej wersji sprzed dnia nie ocenisz na zimno, dystans daje dopiero czas (zobacz osobny artykuł o pierwszym szkicu). Druga: czytaj najpierw całość i kształt, nie przecinki — sprawdź, czy trzyma się konstrukcja, zanim zajmiesz się pojedynczym zdaniem (zobacz osobny artykuł o strukturze trzech aktów). Trzecia: prześledź, czy każdy zasiew się spłaca, a każda spłata była zasiana — luźne końce widać dopiero na zimno (zobacz osobny artykuł o zasiewie i spłacie). Czwarta: poluj na miejsca, w których tłumaczysz, zamiast pokazać — rewizja zamienia ekspozycję w scenę (zobacz osobny artykuł o regule pokazuj, nie mów). Piąta: tnij bez litości — ulubiona scena jest najtrudniejsza i najpotrzebniejsza do usunięcia, jeśli nie pcha historii (zobacz osobny artykuł o tym, co wyciąć).
Pytanie warsztatowe: weź scenę, którą kochasz najbardziej, i potraktuj ją jak odbicie Narcyza — gdyby napisał ją ktoś obcy, czy broniłbyś jej tak samo? Potem przeczytaj scenariusz na głos, innym krojem pisma, po kilku dniach przerwy — wszystko, co odrywa cię od pamięci o pisaniu, przybliża cię do oka widza. I zadaj każdej scenie jedno pytanie: co historia straci, jeśli to wytnę? Jeśli odpowiedź brzmi „nic”, już wiesz, co zrobić.