Dochód scenarzysty ma dwie natury: jednorazowe honorarium za napisanie tekstu i powtarzalne tantiemy za jego eksploatację. Początkujący widzą tylko to pierwsze i przeoczają drugie — udział w tym, co tekst zarabia latami, gdy film leci w telewizji, na platformie czy za granicą. Do tego dochodzą sprzedaż lub opcja praw oraz granty na samo pisanie. Pułapka jest jedna: zapłata za napisanie to nie własność przyszłej wartości — można jedno mieć, a drugie oddać.
Wizualną intuicję daje Des glaneuses (Zbieraczki kłosów) Jeana-François Milleta (1857, Musée d'Orsay). Trzy wieśniaczki schylają się po kłosy pominięte przez żniwiarzy, a za nimi piętrzy się obfity plon i nadzorca na koniu pilnujący pańskiego pola. Jedni zbierają całe żniwo naraz, inni zbierają po kłosie, raz za razem. To sedno zarobku scenarzysty: honorarium jest żniwem płaconym raz, tantiemy są zbieraniem — schylasz się po grosz wciąż na nowo, mało naraz, ale przez lata to suma. Sam Millet sprzedał ten obraz tanio, a po jego śmierci szedł za fortunę — i takie dysproporcje zrodziły prawo twórcy do udziału w dalszej wartości dzieła.
Kanon. Honorarium to jednorazowa, negocjowana zapłata za napisanie lub przeróbkę; rynek pilnują stawki minimalne (w USA gildii WGA, w Polsce umowne). Tantiemy (w USA residuals) to powtarzalny udział w eksploatacji — z emisji, streamingu, reedycji, zagranicy — i nikt ich nie wypłaca z dobrej woli: inkasują je organizacje zbiorowego zarządzania, w Polsce ZAiKS. Osobnym strumieniem jest sprzedaż lub opcja praw, a czwartym — granty i stypendia na samo pisanie. W Polsce wielu autorów lekceważy tantiemy, choć dla działającego scenarzysty bywają stabilniejsze niż honoraria.
Pięć reguł. Pierwsza: honorarium płaci się raz — to zapłata za pracę, zależna od modelu: inaczej za gotowy spec, inaczej za pisanie na zlecenie (zobacz osobny artykuł o specu i zleceniu). Druga: honorarium się negocjuje — robi to agent za prowizję, a punktem odniesienia są stawki minimalne, nie nadzieje (zobacz osobny artykuł o agencie i menedżerze). Trzecia: prawa to osobny strumień — opcja i sprzedaż płacą za przeniesienie praw, nie za godziny przy klawiaturze (zobacz osobny artykuł o opcji i prawach). Czwarta: w serialu płacą tygodniowo — praca w pokoju to wynagrodzenie za czas, niezależne od późniejszych tantiem (zobacz osobny artykuł o writers' roomie). Piąta: granty finansują samo pisanie — stypendia i dotacje pozwalają utrzymać się, gdy projekt jeszcze nic nie sprzedał (zobacz osobny artykuł o systemie finansowania PISF).
Pytanie warsztatowe: czy zarabiasz tylko na żniwie, czy zachowałeś prawo do zbierania kłosów — zadbałeś o tantiemy, czy oddałeś je za jednorazowe honorarium? Millet sprzedał Zbieraczki za grosze i nie zobaczył fortun, które płacono za nie później. Twoja kariera stoi nie na jednym żniwie, lecz na cierpliwym schylaniu się po to, co tekst zarabia przez lata.