Prawie żaden film nie powstaje za pieniądze z jednego źródła. Budżet składa się jak mozaika — z funduszy kilku krajów, telewizji, dystrybutorów, przedsprzedaży i zachęt; to montaż finansowy. Koprodukcja międzynarodowa to formalne połączenie producentów i pieniędzy z co najmniej dwóch państw — i odblokowuje fundusze każdego z nich. Dla scenarzysty to nie tylko cudze zmartwienie: reguły koprodukcji — narodowość obsady, ekipy, lokacji — przemeblowują scenariusz. Pułapka: kto myśli, że finansowanie nie dotyczy pisania, pisze film, którego nikt nie złoży.
Wizualną intuicję daje Port morski z wejściem królowej Saby Claude'a Lorraina (1648, National Gallery w Londynie). W złotym świetle poranka wielki port szykuje wyprawę: statki przy nabrzeżu, klasyczne pałace po bokach, królowa schodząca po stopniach do łodzi. Na ostatnim stopniu wyrył nazwisko fundatora. Daleką wyprawę wyposaża się wspólnie, a inwestor zostawia ślad na kamieniu. To sedno koprodukcji: zanim film wyruszy, w jednym porcie zbiega się kapitał, ludzie i towar z różnych stron, licząc na udział w tym, co statek przywiezie.
Kanon. Montaż finansowy składa się z warstw: fundusze krajowe (PISF, francuski CNC), przedkupy telewizji i platform, fundusze regionalne, Eurimages (fundusz koprodukcyjny Rady Europy) oraz zachęty podatkowe. Dochodzą gwarancje dystrybutorów i przedsprzedaże terytoriów. Koprodukcję formalizują traktaty — dwustronne i europejska konwencja — z systemem punktów za narodowość filmu. W Polsce filar to PISF, nadawcy i platformy oraz produkcyjna zachęta. Koprodukcja rozprasza ryzyko i otwiera rynki, ale mnoży wymogi.
Pięć reguł. Pierwsza: partnerów znajduje się na rynkach — koproducent z innego kraju to nie ogłoszenie, lecz znajomość zawarta na rynku (zobacz osobny artykuł o festiwalach i rynkach). Druga: fundusz krajowy jest filarem — prawie każdy montaż zaczyna się od wkładu publicznego twojego kraju, do którego dokłada resztę (zobacz osobny artykuł o systemie finansowania PISF). Trzecia: prawa finansują z góry — przedsprzedaże i opcje terytoriów zamieniają przyszłą eksploatację w pieniądz na produkcję (zobacz osobny artykuł o opcji i prawach). Czwarta: bez pakietu nie ma rozmowy — partnerów i fundusze przekonuje się deckiem i one-pagerem, nie pomysłem (zobacz osobny artykuł o pitch decku i one-pagerze). Piąta: traktat przemeblowuje scenariusz — punkty za narodowość obsady i lokacji to wymóg, któremu tekst musi sprostać jak cudzym notatkom (zobacz osobny artykuł o przyjmowaniu uwag).
Pytanie warsztatowe: czy piszesz dla jednego portu, czy dla wyprawy, która musi zadowolić kilka nabrzeży — wiesz, pod jakimi banderami popłynie twój film? Lorrain wyposażył port tak, by jeden rejs niósł nadzieję wielu. Koprodukcja działa tak samo: twój scenariusz musi wieźć ładunek, którego chce każdy z partnerów, bo inaczej statek nie wyjdzie z portu.