Przejdź do treści
Świat opowieści

Świat opowieści

Jedzenie i kuchnia: jak stół opowiada świat

2 min czytania · Redakcja 1draft.pl

Willem Claesz. Heda, Śniadanie z pasztetem 1635, National Gallery of Art - niderlandzka martwa natura przedstawiająca resztki posiłku na stole: cynowe talerze i dzban, złocony puchar, cytryna, kieliszek piwa, na wpół zjedzony pasztet, przewrócony kielich i puste muszle ostryg; zmysłowy obraz stołu jako portretu zamożności i przemijania
Willem Claesz. Heda, Śniadanie z pasztetem (1635), National Gallery of Art w Waszyngtonie. Cyna, złocony puchar, cytryna, kieliszek piwa, na wpół zjedzony pasztet i przewrócony kielich — posiłek przerwany w pół, a z nim klasa i przemijanie. Źródło: Wikimedia Commons · Public Domain (PD-Art)

Nic nie uziemia świata tak jak jego jedzenie — i nic szybciej go nie zdradza. To, co leży na stole, mówi o geografii (co rośnie, co się łowi, co przywożą), o ekonomii (co codzienne, a co luksusem), o klasie (kto je mięso, a kto kaszę), o wierze (czego się nie tyka i kiedy pości) i o bliskości (kto z kim dzieli posiłek i czego żąda gościnność). Jedzenie to też czysta zmysłowość — zapach, smak, ciepło — która czyni świat fizycznym. Pokaż świat przez stół, nie przez menu. Pułapką są bohaterowie, którzy w każdym świecie jedzą tę samą „polewkę i chleb”.

Wizualną intuicję daje niderlandzka martwa natura zastawionego stołuŚniadanie z pasztetem Willema Claesza Hedy (1635, National Gallery of Art). Cyna, złocony puchar, cytryna, kieliszek piwa, na wpół zjedzony pasztet, przewrócony kielich i puste muszle ostryg. Heda nie maluje jedzenia — maluje posiłek przerwany w pół, a z nim klasę, zamożność i przemijanie tych, którzy przy nim siedzieli. To jest siła stołu w opowieści: jeden talerz mówi więcej o świecie niż akapit opisu.

Kanon. J.R.R. Tolkien uczynił jedzenie znakiem domu i kultury: sześć posiłków hobbitów, „drugie śniadanie”, elficki lembas karmiący też ducha, grzyby i piwo Pod Rozbrykanym Kucykiem. George R.R. Martin zapisał klasę w potrawach: cytrynowe ciastka Sansy i wystawne uczty weselne kontra plebejska „miska brązowego”, a chleb i sól pieczętują „prawo gościa”. Brian Jacques w Redwall zamienił ucztę w bohaterkę — legendarne, drobiazgowo opisane biesiady. Frank Herbert uczynił z melanżu pokarm-narkotyk będący zarazem religią i ekonomią. Filmowo: czułe, magiczne jedzenie Studia Ghibli (ramen z Ponyo, jajka z bekonem u Hauru) i uczta-łaska Uczty Babette. Polski kanon: Adam Mickiewicz w Panu Tadeuszu dał nieśmiertelny bigos i ucztę w Soplicowie — stół jako portret znikającego świata szlachty; rodzima wigilijna dwunastka potraw to gotowy rytuał kalendarza na talerzu.

Pięć reguł. Pierwsza: stół zdradza geografię — co rośnie, co się łowi, co przywożą; potrawa to mapa (zobacz osobny artykuł o ekonomii świata). Druga: jedzenie znaczy klasę — kto je mięso, a kto kaszę. Trzecia: wiara siedzi przy stole — zakazy, posty, święte potrawy (zobacz osobny artykuł o kalendarzu i świętach). Czwarta: wspólny posiłek to bliskość i władza — gościnność, chleb i sól, uczta wrogów (zobacz osobny artykuł o kulturze i obyczajach). Piąta: pisz zmysłami — zapach, smak i ciepło czynią świat fizycznym (zobacz osobny artykuł o przyrodzie i ekologii).

Pytanie warsztatowe: Heda namalował na wpół zjedzony posiłek tak, że widzisz, kto i jak jadł — srebro, cytrynę, wino, okruchy. Co leży na stole twojego świata i co ten stół mówi o tych, którzy przy nim siedzą? Jeśli twoi bohaterowie w każdym świecie jedzą tę samą „polewkę i chleb”, nie nakarmiłeś jeszcze swojego świata.