Świat opowieści
Budowanie świata: jak zbudować świat opowieści
Worldbuilding w scenariuszu. Świat przestaje być tłem wtedy, kiedy produkuje bohaterom kłopoty, których nie da się przenieść nigdzie indziej.
System magii: zasady fantastyki, której można zaufać
Dobry system magii w fantastyce trzyma się na granicach i cenie zaklęcia. Sanderson, Le Guin, Fullmetal Alchemist, Grzędowicz i to, dlaczego wszechmoc psuje napięcie.
Sci-fi ekspozycja: jak wyjaśnić obcy świat widzowi
Sci-fi ekspozycja w scenariuszu udaje się wtedy, gdy widz wychodzi z kompletną wiedzą o obcym świecie i nie umie wskazać sceny, w której mu go wytłumaczono.
Reguły fantasy: wewnętrzna logika gatunku niemożliwego
Reguły gatunku fantasy: od high fantasy po grimdark, konwencje kontra przykazania, spójność ponad realizm. Tolkien, Grzędowicz, Kres, Pilipiuk.
Języki fikcyjne: wymyślony język, który uwiarygadnia świat
Języki fikcyjne, czyli conlang w praktyce. Wymyślona mowa nie musi być zrozumiała, musi być konsekwentna, a do tekstu wpuszcza się z niej tylko przebłysk.
Mapa świata: geografia, która opowiada twój świat
Mapa świata w worldbuildingu nigdy nie jest neutralna. Pokazuje, co kultura uznała za środek i czego bała się na krawędziach. Carta Marina, Stevenson, Verne.
Religie i mitologie: jak zbudować wiarę w świecie opowieści
Religie w fikcji i worldbuilding wiary, która działa: kosmologia, tabu, obrzędy i sprzeczności. Przykłady — Tolkien, Herbert, Martin, Pratchett, Lem.
Polityka i władza: jak frakcje i intryga budują świat
Polityka i władza w worldbuildingu zaczyna się nie od mapy, tylko od pytania, kto może komuś odmówić i nic za to nie oberwać. Diuna, Lorenzetti, dawna Rzeczpospolita.
Historia świata: głęboki czas, który daje opowieści ciężar
Historia świata w worldbuildingu: głęboki czas, ruiny i pamięć, którą ktoś fałszuje zawodowo. Shelley, Prus, Gene Wolfe, Lem, Thomas Cole.
Kultura i obyczaje: codzienność, która ożywia świat
Kultura i obyczaje w worldbuildingu to talerz, święto i gest powitania, a nie wykład o epoce. Smarzowski, Reymont, Achebe i lutowa karta braci Limbourg.
Ekonomia świata: pieniądz, handel i zasoby, które napędzają fabułę
Ekonomia świata w worldbuildingu to nacisk na ludzi, nie buchalteria. Kto karmi miasto, co psuje monetę, komu wisi król. Zola, Steinbeck, zboże i sól.
Technologia w świecie opowieści: poziom cywilizacyjny, który definiuje epokę
Poziom technologii wyznacza granice możliwego w świecie opowieści. Diuna bez myślących maszyn, cyberprzestrzeń Gibsona i wynalazek, który zawsze kogoś zostawia bez pracy.
Przyroda i ekologia: środowisko, które kształtuje świat i fabułę
Przyroda i ekologia w worldbuildingu, czyli środowisko, które rozstrzyga, co rośnie, kto przeżyje i o co ludzie się biją. Hamsun, Robinson, Wyndham, Hemingway.
Rasy i ludy: jak stworzyć obcego, który jest naprawdę obcy
Rasy i ludy w worldbuildingu, czyli obcy naprawdę obcy. Swift, Butler i Clarke pokazują, jak jedno założenie o ciele albo umyśle przebudowuje całą kulturę.
Architektura i miasta: jak budynki opowiadają świat
Architektura i miasta w worldbuildingu: budynek zdradza budowniczego, sylweta jest mapą władzy, a przestrzeń po cichu kształtuje tych, którzy w niej mieszkają.
Prawo i sprawiedliwość: jak świat decyduje, kto ma rację
Prawo i sprawiedliwość w worldbuildingu przestają się pokrywać, a z tego rozjazdu rodzi się dramat. Antygona, Sąd Salomona Poussina i Proces Kafki.
Wojna i konflikt: jak walka odsłania świat i jego cenę
Wojna i konflikt w worldbuildingu: przyczyna, zaopatrzenie, koszt i to, co zostaje po zwycięstwie. Tołstoj, Remarque, Nałkowska, Abercrombie.
Frakcje i organizacje: jak grupy nadają światu fakturę
Frakcje i organizacje w worldbuildingu ożywają, gdy na wejście trzeba zasłużyć, a odejście zostawia ślad. Puzo, le Carré, Pasikowski i Straż nocna Rembrandta.
Mit założycielski: jak świat opowiada o swoim początku
Mit założycielski w worldbuildingu tłumaczy nie to, jak świat powstał, ale dlaczego wolno mu trwać. Wergiliusz, Rubens, Tolkien i Gall Anonim.
Śmierć i pogrzeb: jak świat żegna swoich zmarłych
Śmierć i pogrzeb w worldbuildingu ważą tyle, ile po zmarłym zostaje u żywych. Co świat robi z ciałem, jak żałuje i po czym to widać. Böcklin, Coco, Dziady.
Kalendarz i święta: jak świat mierzy i znaczy czas
Kalendarz i święta w worldbuildingu, czyli od czego świat liczy lata i na jakie dni czekają jego mieszkańcy. Rok pierwszy republiki, Jan Steen, Shirley Jackson.
Jedzenie i kuchnia: jak stół opowiada świat
Jedzenie i kuchnia w worldbuildingu: talerz zdradza ziemię, klasę i wiarę szybciej niż mapa, a wspólny posiłek bywa aktem władzy. Blixen, Proust, Myśliwski.
Medycyna i choroba: jak świat leczy i choruje
Medycyna i choroba w worldbuildingu zaczynają się od pytania, co według danego świata wywołuje chorobę. Camus, Willis, Zanussi, Hobb i morowa dziewica.
Transport i komunikacja: jak szybko porusza się twój świat
Transport i komunikacja w worldbuildingu ustawiają rozmiar świata. Jak daleko sięga władza, ile idzie wieść i kto usłyszy pierwszy. Verne, Dumas, Herzog, Lem.
Edukacja i wiedza: kto w twoim świecie ma prawo wiedzieć
Edukacja i wiedza w worldbuildingu to obieg, nie zasób. Kto ma prawo się uczyć, komu się odmawia i co ginie razem z mistrzem. Prus, Eco, Bradbury.
Strój i moda: jak ubiór mówi, kim jesteś
Strój i moda w worldbuildingu mówią o człowieku, zanim się odezwie. Prawa zbytkowe, cena barwnika, przebranie i husarskie pióra. Bronzino, Collins, Frankel.
Sztuka i muzyka: jak świat śpiewa o sobie
Sztuka i muzyka w worldbuildingu: pieśń jako pamięć ludu, portret jako umowa z władzą, zakazana ballada jako zagrożenie. Mickiewicz, Chopin, Kaczmarski, Rothfuss.
Sport, gry i rozrywka: jak świat się bawi
Sport, gry i rozrywka w worldbuildingu: to, w co świat gra, wyznaje, co ceni i jak dzieli ludzi, a sama rozgrywka jest gotową sceną. Banks, Carroll, Zaorski.
Płeć i role społeczne: jak świat dzieli władzę i pracę
Płeć i role społeczne w worldbuildingu pokazuje najlepiej ten, kto łamie regułę i ponosi tego skutki. Le Guin, Atwood, Jadwiga koronowana na króla.
Używki i odmienne stany: czym świat się upija i co widzi
Używki i odmienne stany w worldbuildingu: codzienny kielich, rytualny trans, nałóg i ekonomia zakazanej substancji. Witkacy, Huxley, Philip K. Dick, Smarzowski.
Dzieciństwo i wychowanie: jak świat kształtuje swoich młodych
Dzieciństwo i wychowanie w worldbuildingu: czy dzieciństwo w ogóle istnieje, kto wychowuje i przez jaki próg dziecko staje się dorosłe. Ariès, Card, Korczak.
Przesądy i folklor: jak dać światu warstwę wierzeń
Przesądy i folklor to warstwa wierzeń pod oficjalną religią świata. Jak pokazać omeny, tabu i lokalne legendy przez postać, która naprawdę wedle nich żyje.