*To, jak świat traktuje dzieci, zdradza, co myśli o niewinności, przyszłości i samym człowieku. Czy dzieciństwo jest osobną, chronioną porą — czy dzieci to mali dorośli, posyłani do pracy, wydawani za mąż i zbrojeni, gdy tylko mogą? Kto je wychowuje: rodzice, cała wioska, mamka, lord-opiekun, zakon czy państwo? I jak dziecko staje się dorosłym — przez wiek, obrzęd, ordal czy pierwszą krew? Młodzi to zarazem przyszłość, na którą świat stawia (dziedzic, wybraniec, cudowne dziecko), i jego największa słabość (sierota, zakładnik, porzucony). Pokaż dzieciństwo przez to, jak się kończy — przez próg, terminowanie, utratę niewinności — nie przez słodycz. Pułapką są dzieci-mali dorośli o cudzej mowie albo bezwolne rekwizyty bez wnętrza.*
Wizualną intuicję daje Las Meninas Diega Velázqueza (1656, Prado) — w centrum pięcioletnia infantka Małgorzata, otoczona damami dworu, karłami i ochmistrzynią, podczas gdy w lustrze odbijają się królewscy rodzice. Dziecko stoi w środku całego aparatu, który je wychowuje, obserwuje i już czyni narzędziem dynastii. Velázquez pokazał prawdę o dzieciństwie w wielu światach: nie należy ono do dziecka, lecz do dworu, rodu i wspólnoty, które kształtują je na swój obraz — dziecko nie rośnie w próżni, ale w sieci oczekiwań.
Kanon. George R.R. Martin hartuje dzieci i ich używa: oddawanie na wychowanie (i branie zakładników pod jego pozorem — Theon), dorastanie Brana i Aryi, dzieci-królowie; dzieciństwo kończy się wcześnie i brutalnie. Orson Scott Card w Grze Endera wytrenował dzieci na broń państwa. Ursula K. Le Guin uczyniła z dojrzewania kręgosłup opowieści (Ged na Roke). William Golding we Władcy much pokazał dzieci bez dorosłych i drzemiącą w nich dzikość. Filmowo: Labirynt fauna i Spirited Away. Polski kanon: Janusz Korczak dał Króla Maciusia Pierwszego — dziecko-władcę zmagające się z dorosłą rolą — oraz całą wizję godności dziecka; Bolesław Prus w nowelach (Antek, Katarynka) odmalował dzieciństwo i biedę.
Pięć reguł. Pierwsza: zdecyduj, czy dzieciństwo istnieje — chroniona pora czy mali dorośli do pracy i wojny. Druga: kto wychowuje — rodzice, wioska, mamka, opiekun, zakon, państwo (zobacz osobny artykuł o frakcjach i organizacjach). Trzecia: dorosłość przez próg — wiek, obrzęd, ordal, pierwsza krew (zobacz osobny artykuł o kulturze i obyczajach). Czwarta: dziecko to przyszłość i słabość — dziedzic i wybraniec, ale też sierota i zakładnik. Piąta: pokaż dzieciństwo przez to, jak się kończy — obrzęd, utrata niewinności; nie przez słodycz (zobacz osobny artykuł o edukacji i wiedzy).
Pytanie warsztatowe: Velázquez namalował pięcioletnią infantkę otoczoną dworem dam, karłów i strażników — dziecko już będące narzędziem dynastii, kształtowane przez cały aparat. Jak twój świat kształtuje swoich młodych i jak dziecko staje się w nim dorosłym? Jeśli twoje dzieci to mali dorośli o cudzej mowie albo bezwolne rekwizyty, nie dałeś im ani dzieciństwa, ani wnętrza.