*Każda kultura opowiada historię o tym, skąd się wzięła — i ta historia nigdy nie jest tylko kroniką; jest tożsamością i usprawiedliwieniem. Mit założycielski wyjaśnia, dlaczego „my” jesteśmy sobą, dlaczego ta ziemia jest nasza, dlaczego ta dynastia rządzi, dlaczego ta dawna rana wciąż boli. Dlatego kto rządzi mitem początku, rządzi teraźniejszością. Pokaż mit w użyciu — jako coś, czym ktoś gra, na co się klnie albo co obala — nie jako martwy prolog. Pułapką jest „info-prolog” pradziejów, w który żadna postać nie wierzy i o który nikt nie walczy.*
Wizualną intuicję daje Romulus i Remus Rubensa (ok. 1616, Pinakoteka Kapitolińska) — scena znalezienia bliźniąt. Wilczyca karmi niemowlęta; nadbiega pasterz Faustulus; obok spoczywa bóg rzeki Tyber, czuwa dzięcioł Marsa, rośnie święta figa. Rzym opowiadał, że założył go syn boga, wykarmiony przez wilczycę, który potem zabił własnego brata — i ten mit usprawiedliwiał zarazem wielkość imperium, i jego przemoc. To jest siła mitu początku: tłumaczy nie tylko jak coś powstało, ale dlaczego wolno temu istnieć i panować.
Kanon. Wergiliusz w Eneidzie wykuł mit Rzymu na zamówienie — wywiódł ród Augusta od trojańskiego Eneasza; mit jako propaganda imperium. J.R.R. Tolkien uczynił z Silmarillionu warstwowy mit założycielski: upadek Númenoru tłumaczy i prawa Gondoru, i jego schyłek. George R.R. Martin dał Długą Noc i niepewne, sprzeczne podania Wieku Herosów — nikt nie wie, co naprawdę było, a dynastie i tak budują na tym swoje roszczenia. Frank Herbert pokazał mit zaplanowany: Bene Gesserit sieją proroctwo, by ktoś mógł je później wykorzystać. Filmowo: w Gwiezdnych wojnach upadek Republiki staje się mitem założycielskim Imperium. Polski kanon: rodzime mity Lecha, Czecha i Rusa oraz Piasta Kołodzieja — opowieści, które uprawomocniały dynastię i wspólnotę; Andrzej Sapkowski osadził świat na Koniunkcji Sfer jako micie-zdarzeniu początku.
Pięć reguł. Pierwsza: mit to tożsamość, nie kronika — wyjaśnia, dlaczego jesteśmy sobą. Druga: mit uprawomocnia władzę — dynastia, ziemia i przywilej wywodzą się z początku (zobacz osobny artykuł o polityce i władzy). Trzecia: kto rządzi mitem, rządzi teraźniejszością — władcy przepisują początek, buntownicy odkopują starszą wersję. Czwarta: pokaż mit w użyciu — postać, która nim gra albo go obala (zobacz osobny artykuł o religiach i mitologiach). Piąta: najlepszy mit jest niepewny — sprzeczne wersje, zapomniana prawda, rana, której nikt już nie pamięta (zobacz osobny artykuł o historii świata).
Pytanie warsztatowe: Rzym uczynił swoim godłem wilczycę i bratobójcę — i przez wieki tłumaczył nimi swoją potęgę. Jaką historię początku opowiada o sobie twój świat i komu ona służy? Jeśli twój mit założycielski to tylko prolog, którego nikt się nie boi i o który nikt nie walczy, to nie mit — to przypis.