Żaden scenarzysta nie powinien bać się współpracy ze script doctorem. Przychodzi taki moment, kiedy autor zna już swój tekst zbyt dobrze: pamięta, dlaczego bohater wszedł do pokoju, więc nie zauważa, że widz nie ma o tym pojęcia. Przydaje się wtedy ktoś, kto przeczyta scenariusz bez dostępu do głowy autora i powie, co naprawdę znalazł na kartkach.
Script doctor, tłumaczony dosłownie jako „lekarz scenariusza”, to wyspecjalizowany redaktor albo inny scenarzysta, który rozpoznaje słabe punkty tekstu i sugeruje kierunki poprawek. Nazwa brzmi poważnie, ale stetoskop nie jest niezbędny. Potrzebna jest uważna lektura, znajomość dramaturgii i umiejętność oddzielenia własnych upodobań od tego, co obiecuje sam film.
Jego pierwszym obowiązkiem jest zrozumieć, jaki film autor próbuje napisać. Komedii nie należy naprawiać tak, żeby stała się dramatem, a niejednoznacznego bohatera prostować tylko dlatego, że łatwiej go wtedy polubić. Dopiero potem można sprawdzić, czy stawka jest czytelna, decyzje postaci mają przyczyny, sceny zmieniają sytuację, a finał wynika z tego, co wydarzyło się wcześniej.
Dobra diagnoza ma adres. „Drugi akt nie działa” nie wystarczy. Trzeba wskazać scenę, w której opowieść traci napięcie, i wyjaśnić dlaczego. Script doctor może zauważyć, że bohater od kilkunastu stron tylko reaguje, konflikt utknął w miejscu albo ważna informacja dociera do widza za późno. Powinien też nazwać to, co działa, żeby autor podczas poprawek nie wyrzucił przypadkiem najlepszego fragmentu.
Z uwag trzeba zrobić użytek, więc należy je uporządkować. Najpierw sprawy, od których zależy konstrukcja całości, potem sceny, dialogi i drobiazgi. Przydatna bywa pisemna analiza, rozmowa z autorem oraz ponowna lektura następnej wersji. Sugestia rozwiązania może pomóc, o ile pozostaje propozycją. Autor ma prawo powiedzieć: „Nie tak”, a dobry script doctor potrafi wtedy wrócić do problemu zamiast bronić własnego pomysłu.
Ta współpraca wymaga taktu i dyskrecji. Scenariusz przed ukończeniem jest rzeczą kruchą. Łatwo zranić autora, łatwo też pomylić stanowczość z popisem. Script doctor na ogół nie ma statusu współautora: wskazuje, co wymaga pracy, lecz nie przejmuje autorstwa tekstu. Nie nabywa – warto o tym pamiętać – praw autorskich do scenariusza. Jeśli ma sam pisać sceny lub dialogi, zakres pracy i zasady udziału twórczego trzeba uzgodnić osobno.
Tę granicę dobrze widać na Pierwszych krokach Vincenta van Gogha, obrazie z 1890 roku namalowanym według rysunku Jeana-François Milleta. Ojciec odłożył łopatę i przyklęknął w ogrodzie między grządkami z rozłożonymi rękami, a matka pochyla się nad dzieckiem i podtrzymuje je od tyłu. Pomagają oboje, ale nikt go nie niesie. Kilka kroków, które dzielą je od ojca, dziecko musi postawić samo.
Najlepszy rezultat nie polega na tym, że w gotowym filmie słychać głos konsultanta, tylko na tym, że wyraźniej widać w nim zamiar scenarzysty. Lekarz scenariusza może pokazać, gdzie historia kuleje, ale dalej musi pobiec sama, o własnych siłach.